तपाईं कुन ‘वाद’मा विश्वास गर्नुहुन्छ ? यस्ता छन् १७ ‘वाद’का अर्थ


Saturday, 17 Mar, 2018 1:10 PM
हरेक राजनीतिक दल र व्यक्तिले आफूलाई कुनै न कुनै वादसँग जोडेका हुन्छन् । वाद आस्था र विश्वास हो । अर्को अर्थमा यो सिद्वान्त, प्रणाली र प्रयोग पनि हो । वादले नै समाजलाई कुनै निश्चित दिशातर्फ डो¥याएको हुन्छ । तर, समाजले, व्यक्तिले अंगालेका वाद आफैँमा पूर्ण र स्थायी हुँदैनन् । मानिसको आवश्यकता, चाहना र परिवेशले नयाँ–नयाँ वादलाई  जन्म दिइरहेको हुन्छ । विशेष गरेर राजनीतिक विचार, आन्दोलन र प्रणालीले वादको सृजना गर्नमा अहम् भूमिका खेलिरहेका हुन्छ । कुन वादको अर्थ के ? जानिराख्नुहोस् :

प्रजातान्त्रिक समाजवाद : प्रजातान्त्रिक शासन पद्वतिमा आधारित सरकारले समता र सामाजिक न्यायका आधारमा आर्थिक कार्यक्रम अबलम्बन गर्नुलाई प्रजातान्त्रिक समाजवाद भनिन्छ । पूँजीवाद र साम्यवादको विकल्पको रुपमा यो वाद अगाडि आएको देखिन्छ ।

पूँजीवाद : राज्यको हस्तक्षेप बिना उत्पादनका साधनहरु व्यक्तिले परिचालन गर्न पाउने राजनैतिक विचारधारा र यसको आर्थिक पक्षलाई पूँजीवाद भनिन्छ । यहाँ राज्यको अधिकतम् साधन सीमित वर्गका हातमा रहन्छ ।

राष्ट्रवाद : राष्ट्रिय हितलाई सर्वोपरी ठानी शासन गर्ने मतलाई राष्ट्रवाद भनिन्छ । राष्ट्रवाद राष्ट्रप्रति देखाउने भक्तिभाव पनि हो ।

समाजवाद : उत्पादनका साधनहरु समाजको सर्वोपरी हितका लागि प्रयोग गर्दै आर्थिक, सामाजिक र राजनैतिक समानता अनुरुप राज्य संचालन गर्ने पद्वतिलाई समाजवाद भनिन्छ । पूँजीवादविरुद्व स्थापित भएको यस वादले साम्यवादका असल पक्षलाई पनि लिएको छ ।

अधिनायकवाद : निरंकुश अधिकारको प्रयोग गरी भौतिक शक्तिका आडमा दमन र अत्याचारपूर्वक गरिने शासनलाई अधिनायकवाद भनिन्छ । नेपालमा राणा शासन र पंचायत व्यवस्थालाई अधिनायकवादी व्यवस्थाको रुपमा लिन सकिन्छ ।

अराजकतावाद : राज्यव्यवस्था र सरकार बिना पनि समाजलाई संचालन गर्न सकिन्छ भन्ने सिद्वान्तलाई अराजकतावाद भनिन्छ । राज्यद्वारा गरिने अन्याय र अत्याचारको विरुद्वमा यस वादको उत्पत्ति भएको मानिन्छ ।
 
उदारवाद : चरम वामपन्थी र चरम दक्षिणपन्थीको अलावा मध्यमार्गी राजनीतिक विचारधारालाई उदारवाद भनिन्छ । यहाँ पूँजीवाद र साम्यवादका असल पक्षलाई समेट्ने प्रयास गरिएको हुन्छ ।

उपनिवेशवाद : सैनिक, राजनैतिक र आर्थिक प्रभावद्वारा शक्तिशाली राष्ट्रले कमजोर राष्ट्रमाथि राज्यसत्ता कब्जा गरी आफ्नै विचारधाराद्वारा शासन व्यवस्था चलाउनेलाई उपनिवेशवाद भनिन्छ । द्वितिय विश्वयुद्वपछि उपनिवेशवाद क्रमशः अस्ताउँदै गएको छ ।
 
गान्धीवाद : अहिंसा, सत्य र सहिष्णुताको आधारमा राज्यसत्ताको संचालन गर्ने विचारधारालाई गान्धीवाद भनिन्छ । हिन्दुस्तानका पिता महात्मा गान्धीद्वारा यस वादको प्रार्दुभाव भएको हो ।
 
नाजीवाद : सैनिक बलका आधारमा विश्वभर अधिनायकत्व कायम गर्ने सिद्वान्त नाजीवाद हो । तानाशाह हिटलरका अनुयायीहरु यस वादलाई आफ्नो मुख्य लक्ष्य ठान्छन् ।
 
द्वन्दात्मक भौतिकवाद : चेतनाको सृष्टि पदार्थबाट भएको मान्ने र सवै पदार्थलाई परिवर्तनशील र प्रगतिशील मान्ने मतलाई द्वन्दात्मक भौतिकवाद भनिन्छ । माक्र्सद्वारा प्रतिपादित यस वादमा पदार्थलाई प्रमुख र चेतनालाई गौण रुपमा लिइएको छ ।
 
साम्यवाद : समाजमा आर्थिक विषमता र शोषण हटाउन पूँजीलाई राष्ट्रियकरण गरी सर्वहाराका नाउँमा गरिने शासनलाई साम्यवाद भनिन्छ । साम्यवाद कार्ल माक्र्सद्वारा प्रतिपादित द्वन्दात्मक भौतिकवादमा आधारित सिद्वान्त हो ।

साम्राज्यवाद : कमजोर राष्ट्रलाई शक्ति राष्ट्रद्वारा ती राष्ट्रहरुको सार्वभौमसत्तामाथि नियन्त्रण गर्दै राज्यसत्ता विस्तार गर्नुलाई साम्राज्यवाद भनिन्छ । उपनिवेशवादसँगै यो पनि द्वितिय विश्वयुद्वपछि पलायन हुँदै गएको छ ।

सामन्तवाद : राज्यशक्तिको आडमा सीमितवर्गले सर्वसाधारणमाथि गर्ने आर्थिक एवं शोषणयुक्त शासन व्यवस्थालाई सामन्तवाद भनिन्छ । प्रजातान्त्रिक राज्य व्यवस्थामा यसको कुनै स्थान हुँदैन ।
 
मानवतावाद : मानिसले मानिसलाई शासक र शासित रुपमा व्यवहार नगरी मानवीय मूल्य र आर्दशलाई व्यवहार केन्द्रीत गरिनु पर्ने मतलाई मानवतावाद भनिन्छ । यस वादले मानवीय आध्यात्मिक पक्षलाई विशेष जोड दिएको हुन्छ ।

अन्तर्राष्ट्रवाद : कुनै राष्ट्र वा परिधि विशेषको सीमा नराखी पूरै मानवलाई एकै विश्व समाजमा संगठित गर्दै उन्नति र आचरणमा लाग्ने मतलाई अन्तर्राष्ट्रवाद भनिन्छ । यस वादले भौगोलिक सीमाभन्दा मानव आवश्यकता र समग्रतालाई समेट्ने प्रयास गर्दछ ।

आतंकवाद : मानवमाथि डर, त्रास र धम्कीकै भरमा प्रभुत्व स्थापना गरी शासन गर्ने लक्ष्यलाई आतंकवाद भनिन्छ । आतंकवादीहरु आफ्नो कार्य सिद्विका लागि साम, दाम, दण्ड, भेदका कुनै पनि नीति प्रयोग गर्न पछि पर्दैनन् ।
 


global ime

runner bike

https://www.ctznbank.com/

राजनीति

जनता समाजवादीको विज्ञप्ति बौद्धिक दिवालियापनः प्रधानमन्त्रीको निजी सचिवालय

२७ साउन, काठमाडौं । जनता समाजवादी पार्टीले जारी गरेको विज्ञप्तिको एक अंशप्रति प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको निजी सचिवालयले गम्भीर आपत्ति प्रकट गरेको छ। उनका प्रेस सल्लाहकार सूर्य थापाले मंगलबार बिहान फेसबुकमार्फत प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै समाजवादी पार्टीको विज्ञप्तिमा उल्लेख ‘केपी ओली सरकारको कुनै ठोस कार्ययोजना नरहेको र प्रधानमन्त्री शारिरीक र मानसिक दृष्टिले अत्यन्तै कमजोर रहेको’ भन्ने टिप्पणी अत्यन्त दुराशयपूर्ण र खेदजनक भएको बताएका हुन्।
 

नेता विष्णु पौडेलका पीएसओमा कोरोना संक्रमण

२५ साउन, काठमाडौँ ।
नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका महासचिव विष्णु पौडेलका अंगरक्षकलाई कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ ।  आइतबार पीएसओमा कोरोना संक्रमण देखिएपछि नेता पौडेल आइसोलेसनमा बसेका छन् ।  उनका पीसओलाई प्रहरी अस्पतालमा भर्ना गरिएको छ । यद्यपी उनलाई पनि लक्षण भने नदेखिएको महासचिव पौडेलको सचिवालय स्रोतले जनाएको छ ।  उनले शनिबारमात्रै नेकपा अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डसँग भेटघाट गरेका थिए ।

‘बरु कोरोनाको ओखती फेला पर्ला, नेकपा झगडाको ओखती नपाइने भो’

२४ साउन, काठमाडौं । पूर्वमन्त्री तथा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी नेकपाका नेता गोकुल बाँस्कोटाले पार्टी झगडाको ओखती नपाइने जस्तै भएको बताएका छन्। ‘बरु कोरोनाको ओखती फेला पर्ला तर नेकपा झगडाको ओखती कमसेकम काठमाडौँमा चाहीँ नपाइने भो जस्तो छ’, बाँस्कोटाले ट्विट गरेका छन् ।

अन्तर्राष्ट्रिय

रुसले बनाएको कोरोना भ्याक्सिन तत्कालै प्रयोग नगर्न ब्ल्युएचओको चेतावनी

२८ साउन, काठमाडौँ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनले रुसमा निर्मित भएको कोरोनाविरुद्धको भ्याक्सिन पूर्ण परीक्षण नभई प्रयोग गर्न नहुने बताएको छ।  अहिलेसम्म रुसले बनाएको भ्याक्सिनबारे मूल्यांकन गर्न पर्याप्त जानकारी प्राप्त नभएको डब्ल्यूएचओले जनाएको छ। डब्ल्युएचओ अन्तर्गतको पेन अमेरिकन हेल्थ अर्गनाइजेशनका सहायक निर्देशक जरबास बारबोसाले भनेका छन्, ब्राजिलले पनि भ्याक्सिन बनाउन थालेको भनिएको छ, तर पूर्ण परीक्षण नभइकन यी

न्यूजिल्याण्डको ओक्ल्याण्डमा कोरोना शुन्य भएको १०२ दिनपछि फेरि संक्रमण

२८ साउन, काठमाडौं । न्यूजिल्याण्डको सबैभन्दा ठूलो शहर ओक्ल्याण्डमा पुनः लकडाउन लागु भएको छ। १०२ दिनसम्म स्थानीय संक्रमित बिहीन रहेको न्यूजिल्याण्डमा चारजनामा कोरोना भाइरसको संक्रमण देखिएपछि पुनः ओक्ल्याण्डमा लकडाउन लागु गरिएको हो। ओक्ल्याण्डमा तीन दिनका लागि लकडाउन लागु गरिएको न्यूजिल्याण्डका अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरुले जनाएका छन्।

बेरुत विस्फोट : ढल्यो लेबनान सरकार

२७ साउन, काठमाडौं । लेबनानका प्रधानमन्त्री हसन दियाबले राजीनामा दिएका छन्। गत मंगलबार राजधानी बेरुतमा भएको विस्फोटलाई लिएर उनले नैतिकताका आधारमा राजीनामा दिएका हुन्। उनले हिजो साँझ त्यहाँको राष्ट्रिय टेलिभिजनमा राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गर्दै राजीनामा घोषणा गरेको बीबीसीले जनाएको छ।

विचार / ब्लग

यो जन्म तिमीमा समर्पित

मेरो यो अमूल्य जीवनका 
लागि
तिमीले आफ्नो जीवनको ख्याल 
राखेनौ।
मेरो आगमनको खुसी सँगै 
तिमीले आफ्नो सबै पीडा भुलायौ 

राष्ट्रिय धान दिवस र यसको शास्त्रीय महत्त्व

-प.ज्यो.बिष्णु प्रसाद उपाध्याय
नेपालको अर्थतन्त्रमा कृषिको योगदान ठूलो रहेको छ। हाम्रो जस्तो मुलुकले बढदो व्यापार घाटा न्युनीकरण गर्ने हो भने कृषि जन्य उत्पादन बढाउनै पर्छ । यसको विकल्प छैन। सोही कारण  किसानको मनोबल उच्च राख्न र उनिहरुको श्रमको सम्मान गर्ने उदेश्यले कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयले मुलुकभरी असार १५ गतेलाई राष्ट्रिय धान दिवसका रुपमा २०६१ साल देखि  अनवरत रुपमा मनाउँदै आएको छ। जुन सराहनीय छ। यसो भनी रहदा यहाँ भन्दा

कोरानाको चेपुवामा नेपालको अर्थतन्त्र : चाल्नुपर्ने कदम

आज विश्व जगत नोवल कोरोना नामक भाइरसबाट आक्रान्त बन्दै गएको छ ।यसको फैलदों गतिलाई दृष्टिगत गर्दा समयमा नियन्त्रणको प्रभावकारी उपाय पत्ता लगाउन नसकेमा विश्वव्यापी रुपमा एक करोडको हाराहारीमा  मानिसहरु यसबाट सङ्क्रमित हुने र  नियन्त्रणको प्रयास गर्दा गर्दै पनि ५ लाखको संख्यामा व्यक्तिले ज्यान गुमाउन सक्ने सम्भावना देखिन्छ । विश्वका शक्तिशाली देशहरु समेत यस भाइरसका सामु आत्मसमर्पण गर्न वाध्य भएका घटनाले गर्दा नेपाल जस्ता सानो अर्थतन्त्र र अल्पविकसित
Top