cg electronics
nlic

स्वास्थ्यलाई निकै उपयोगी दही : जान्नुस् आखिर दही बनाउन कसले सुरू गर्यो ?


Thursday, 25 Jan, 2018 4:39 PM
दही तपाई हामी सबैले निरन्तर खाएकै कुरा हो । दहीका धेरै फाइदा छन् भन्ने कुरामा पनि कसैलाई शंका छैन । संसारका धेरै मानिसहरु दही सेवन गर्छन् । तर यहि दही संसारमा सबैभन्दा पहिले कसले बनाएको होला भन्ने कुरा हामी धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ ।  

सबैभन्दा ठुलो प्रश्न : दही कसले बनायो ?

एशियाली देशको कुरा गर्ने हो भने हामी धेरै पहिलेदेखि नै दही जमाउँदै र खाँदै आएका छौँ भन्ने कुराको पुष्टि हुन्छ । कष्ण भगवान समेत नौनी चोर वा दही चोरको नामले प्रख्यात थिए । तर पश्चिमी देशहरुमा दहीको सुरुवात कहाँबाट अनी कसरी भयो यसमा विवाद छ । 

दही जमाउने सुरुवात 
युरोपमा एउटा यस्तो देश छ जसको बारेमा भनिन्छ दहि पुर्वि युरोपिय देश बुल्गारियाको देन हो । दहीको इतिहास त्यति नै पुरानो छ जती पुरानो स्वयं बुल्गारिया देशको इतिहास छ । यहाँ दहीलाई कैयौँ रुपमा खाइन्छ । यहाँको खाना दही बिना अधुरो छ । 
धेरै बुल्गारियाका मानिसहरुले चार हजार बर्ष पहिले घुमक्कड जातका मानिसले दही जमाउने तरिकाको खोज गरेको दाबी गर्छन् । यी जातका मानिसहरु आफ्नो बच्चाहरुको साथमा एक ठाँउबाट अर्को ठाँउमा घुमिरहन्थे । 

यस्तो अवस्थामा दुधलाई बचाएर राख्ने कुनै उपाय उनीहरुसँग थिएन । त्यसैले उनीहरुले दुधलाई जमाएर प्रयोग गर्न सुरु गरे । यसको लागी उनीहरु जनावरको छालाको प्रयोग गर्थे । दुधलाई एक निश्चित तापक्रममा राखिन्थ्यो । ताकि त्यसलाई जमाउने जीवाणु पैदा होस् । लगभग यसै प्रक्रियालाई अपनाएर संसारका अन्य देशमा पनि दही जमाउने सिलसिला सुरु भयो । 

दहीको ब्याक्टेरियाको खोज
दही बनाउने काम मध्य एशिया र मध्य पुर्वमा भिन्ना भिन्नै समयमा सुरू भएको थियो । यूरोपको बाल्कान प्रायद्धिप स्थित बुल्गारियामा दहीको प्रयोगको सिलसिला शताब्दी देखि चल्दै आएको छ । त्यहाँ दही जमाउनको लागि चाहिने ब्याक्टेरीयाको प्रजाति नै पाइन्छ । साथै त्यहाँको वतावरण पनि दही जमाउनको लागि निकै प्रतिकुल पनि छ ।

जसले जे सुकै भनेता पनि पश्चिमा देशहरुमा दहीको सुरुवात गरेर दहीलाई व्यापारीकरण गर्ने राष्ट्र भने बुल्गारिया नै हो । बुल्गारियाका एक वैज्ञानिक स्टामेन ग्रीगोरोवले नै सर्वप्रथम दही जमाउने तरिकाको बारेमा रिसर्च गरेका थिए । साथै बुल्गारियामा यिनै वैज्ञानिकको नाममा ट्रन क्षेत्रमा एउटा म्यूजियम नै बनाइएको छ । स्विजरल्याण्डको जेनेवा विश्वविद्यालयमा पढेका ग्रीगोरोवले आफ्नो गाउँबाट दहीको ठेकी लगेर रिर्सच सुरु गरेपछि मात्र दही जमाउनको लागि ब्याक्टेरीयाको आवश्यकता हुने कुरा फेला परेको थियो । जुन ब्याक्टेरीयालाई ल्इाक्टोबेसिलस बुल्गारिस नाम दिइएको थियो ।

लोमो आयुको रहस्य
ग्रिगोरोवको रिसर्चलाई आधार मानेर रुसका नोबेल पुरस्कार विजेता बायोलोजिस्ट एली मेचनिकफले बुल्गारियाको किसानहरुको लामो आयुको रहस्य दही धेरै खानु रहेको तथ्य फेला पारेका थिए । बुल्गारियाको रोडोप पर्वतमा बसोवास गर्दै आएका प्राय सबै मानिसहरुको उमेर सय बर्ष भन्दा धेरै थियो । विश्वभरीमा नै सय बर्ष नागेका मानिसहरुको अत्याधिक संख्या त्यहाँ नै रहेको छ । 
दही खानाले आयु लम्बिने सुचना पाए पछि बुल्गारियाको दहीको माग फ्रान्स, जर्मर्नी, स्विट्जरल्याण्ड, स्पेन र ब्रिटेनमा अचानक निकै बढेको थियो

। जसको फल स्वरुप यी देशहरुमा दहीलाई खानामा अनिवार्य जस्तो नै गरिन थाल्यो ।
खास गरेर बुल्गारियामा दही घर–घरमा नै तयार गर्ने गरिन्छ । बुल्गारियामा ‘रुकाटक’ भनिने माटोको भाँडामा दही जमाउने गरिन्छ । त्यहाँका महिलाहरुले आफ्नै परम्परागत शैलीमा दही जमाउने गरेता पनि धेरै माग हुने गरेकाले त्यसको शैलीमा परिवर्तन आएको छ । साथै बनाउने तरिकामा आएको परिर्वतनका कारणले गर्दा बुल्गारियाको दहीको स्वादमा पनि परिवर्तन आएको छ ।

बुल्गारियाको दहीको बढ्दो मागका कारणले गर्दा आज हरेक प्रकारका बट्टाहरुमा दही प्याक गर्ने गरिन्छ । त्यहाँका मानिसहरुले मौसम अनुसार दुध जमाएर दही बनाउने गर्दछन् । कहिले भेडाको दुधबाट दही बनाइन्थ्यो त कहिले गाईको त कहिले भैंसीको दुधलाई जमाएर दही बनाइन्थ्यो । तर आज दहीको एक मात्र विकल्प भनेको भैंसीको दुध मात्र हो । 

परम्परागत दही बनाउने काम
१९४९ सम्म बुल्गारियाको प्राय सबै घरहरुमा दही बनाउने काम गरिन्थ्यो । तर जब त्यहाँको दहीको माग अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बढ्दै गयो तब त्यहाँको सरकारले डेरी उद्योगलाई राष्ट्रियकरण नै गरेको थियो । बुल्गारियाको सरकारले विश्वले आफुलाई सोवियत संघको सहयोगी राष्ट्रको रुपमा नभएर त्यहाँको परम्परागत तरिका बाट बनाइने दहीको नामले चिनियोस भन्ने चहान्थ्यो । त्यसैले गर्दा त्यहाँ विभिन्न क्षेत्रका घर–घरमा गएर दहीको नमूना पनि लिइन्थ्यो र त्यसलाई अझ राम्रो र स्वादीलो बनाउनको लागि नयाँ तरिकाहरु पनि अप्नाउने गरिन्थ्यो । जसका कारणले गर्दा बजारमा अर्को नयाँ स्वादको बुल्गारियन दही पनि पाउन थाल्यो । पछि सरकारले उक्त ब्राण्डका दही निर्यात गर्ने सुरु पनि गरेको थियो ।

दही बनाउने कला
आज पनि बुल्गारियाको सरकारी कम्पनी एलबी बुल्गारिकम आफ्नो सहयोगी देशहरु जापान र दक्षिण कोरियालाई बुल्गारियन दही करोबार गर्ने इजाजत दिन्छ । बुल्गारियाको दहीमा पाइने जीवाणु स्वास्थको लागि निकै नै फाइदाजनक हुने र सो जीवाणु त्यहाँ बाहेक अरु कुनै पनि एसियाली देशहरुमा नपाइने भएकाले हरेक बर्ष ति जीवाणुलाई बुल्गारियाबाट कोरिया र जापान पठाइनु सबैभन्दा रोमाञ्चक कुरा हो ।

१९८९ मा जब बुल्गारियामा कम्युनिस्ट शासनको अन्त्य भयो तब त्यसको सिधा असर बुल्गारियन दहीमा परेको थियो । त्यहाँ दहीको कारोबार कम भएको थियो । परम्परागत दही बनाउने डेरीहरुको संख्यामा पनि कमी आएको थियो । यो संख्या ३ हजारबाट घटेर २८ क्षेत्रमा मात्र सिमित भएको थियो । तर अहिले स्थानिय उत्पादकहरुले आफ्नो परम्परागत करोबारलाई पुनः स्थापना गर्ने कोशिश गरेका छन् । 

बुल्गारियामा दहीका धेरै प्रकारका दही नपाइएता पनि जायकामा भने विभिन्न प्रकारका दही पाउन सकिन्छ । यति सम्म कि एकै परिवारका दुई महिलाले तयार गरेको दहीको स्वाद पनि फरक–फरक हुन्छ । दही बनाउनु त्यहाँका मानिसहरुको लागि एक कला हो र सो कला एक पुस्ताबाट अर्को पुस्तामा हस्तान्तरण गर्ने गरिन्छ ।


Ruslan

sponserworldcup

राजनीति

प्रशासकीय अदालतसम्बन्धी विधेयक पेश

३ असार काठमाडौँ । राष्ट्रियसभाको आजको बैठकमा कानून, न्याय तथा संसदीय व्यवस्थामन्त्री शेरबहादुर तामाङले ‘प्रशासकीय अदालतका सम्बन्धमा बनेको विधेयक, २०७५’ पेश गरेका छन् । विधेयक प्रस्तुत गर्दै उनले कर्मचारीका सरुवा, बढुवा र अवकाशका विषयमा प्रशासकीय अदालतले नै छिनोफानो गर्न सक्ने बनाउन विधेयक ल्याइएको बताए । यसअघि राष्ट्रियसभाको विशेष समयमा नरपति लोहार, जीतेन्द्रनारायण देव, विमला राई, कमल ओली, हरिचरण 

सरकार मधेशसँग अनुदार भएको आरोप

३ असार काठमाडौं । प्रतिनिधिसभाको आजको बैठकमा विनियोजन विधेयक २०७५ का विभिन्न शीर्षकमाथिको छलफल जारी छ ।  विनियोजन विधेयक, २०७५ अन्तर्गत महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक, संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन, शहरी विकास र वन तथा वातावरण मन्त्रालयअन्तर्गतका विषयमा भएको छलफलमा भाग लिँदै सांसद दुर्गाबहादुर रावलले सरकार नीति, विधि र थितिअनुसार नचलेको आरोप लगाए । सांसद राजकिशोर यादवले सरकार 

​संविधान संशोधन नभएसम्म सरकारमा जाँदैनौं : महतो

२ असार, लहान । राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपालका अध्यक्षमण्डलका सदस्य राजेन्द्र महतोले संविधान संशोधन नभएसम्म आफ्नो दल सरकारमा नजाने बताएका छन् । सिरहाको चोहर्वामा शनिबार आयोजित कार्यकर्ता भेटघाटमा महतोले संविधान संशोधन, नेता कार्यकर्तामाथि लगाइएको झुटो मुद्दा फिर्ता र रेशम चौधरीलाई शपथग्रहण नगराएसम्म सरकारमा नजाने कुनै सम्भावना नरहको बताएका हुन् ।

अन्तर्राष्ट्रिय

ग्वाटेमालामा फेरि अर्को ज्वालामुखी विस्फोट, मृत्युहुनेको संख्या ७५ नाघ्यो, १७ लाख मानिस प्रभाव

२३ जेठ काठमाडौ । ग्वाटेमालामा फेरि ज्वालामुखी विस्फोट हुन थालेपछि आपत्‌कालीन सेवाका अधिकारीहरूले वरपरका मानिसहरूलाई सुरक्षित स्थानमा सारिरहेका छन्। फोएगो नामक ज्वालामुखीबाट ताजा लाभा निस्केर दक्षिणतिर खसिरहेको छ। आइतवार ज्वालामुखी विस्फोट भएयता कम्तीमा ७२ जनाको ज्यान गएको छ भने अन्य कैयौँ

अमेरिकी विदेशमन्त्री मनुसीनमाथि जवाफी हमला, व्यापार युद्धका लागि तयार रहन चेतावनी

अमेरिकी विदेशमन्त्री स्टिभ मनुसीनले स्टील र एलुमिनियममा कर लगाउने आफ्नो सरकारको निर्णयलाई लिएर क्रुद्ध बनेका औद्योगिक राष्ट्रहरूको समूह जी सेभेनका अर्थमन्त्रीहरूबाट कडा आलोचनाको सामना गरेका छन्। जी सेभेनमा आबद्ध सात देशका अर्थमन्त्रीहरूको बैठक संयुक्त राज्य अमेरिकासँग व्यापार युद्ध रोक्न केही दिन मात्रै बाँकी रहेको चेतावनी दिँदै सकिएको थियो। क्यानडाको विस्लरमा भएको बैठकमा इयु र क्यानडाले प्रतिकार गर्ने चेतावनी दिए भने 

रूसी राष्ट्रपति पुटिनका कट्टर आलोचक खोज पत्रकारको हत्या

१६ जेठ काठमाडौ । रूसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनका कट्टर आलोचक रहेका एकजना चर्चित रुसी खोज पत्रकारको युक्रेनको राजधानी किएभमा गोली हानी हत्या गरिएको छ।प्रहरीको विज्ञप्तिमा आर्काडी बाब्चेन्कोलाई मंगलवार साँझ गोली हानिएको र त्यसको केहीबेरपछि नै उनको ज्यान गएको उल्लेख गरिएको छ। अहिलेसम्मका प्रमाणहरूले सुनियोजित हत्या भएको संकेत गरेका छन्। बाब्चेन्कोकी श्रीमतीले मंगलवार साँझ बाहिर गोली चलेको सुनिन्। 

विचार / ब्लग

लालबाबु पण्डितको ‘सेलिब्रेटी’ मोह, आफ्नै कर्मचारीलाई पागल भन्न मिल्छ ?

कर्मचारी समायोजन अन्र्तगतको स्वेच्छिक अवकाशको विषयलाई लिएर यतिबेला प्रधानमन्त्री, मन्त्री र कर्मचारीबीच जुहारी चलिरहेको छ । अवकाशको विषयलाई लिएर दुवै पक्ष एकअर्काप्रति तिखो टिप्पणीमा उत्रिएका छन् । उनीहरुबीचको आरोप–प्रत्यारोपलाई सुन्दा दुवै पक्ष एकअर्काप्रति पूर्णरुपमा सशंकित् र अविश्वस्त देखिएका छन् ।

माइत जाने चेलीलाई ५ सय ८० शब्दको सुझाव

माइत भन्ने बित्तिकै हरेक महिलाको अनुहारमा रौनक आउँछ । माइतको मोह महिलाले जीवनभर भुल्दैनन् । पतिले घरमा जतिसुकै सुख दिएको होस्, माइतमा पाइने सुखका अगाडि ती सबै कम लाग्छन् । माइतबाट सानो बोलावट मात्रै आउनुपर्छ, जानका लागि तुरुन्त तयार नहुने को नै होला र ? माइत जानु नराम्रो होइन । तर, प्रायः के पनि देखिन्छ भने जुन खुसी र उत्साहले महिलाहरु माइत जान्छन्, त्यति नै खुसी लिएर भने फर्कदैनन् ।

अध्यक्ष पद नै एमाले–माओवादी एकताको बाधक ! ओली र दाहालको आ–आफ्नै रणनीति

निर्वाचनलगत्तै पार्टी एकीकरण गर्ने बताएका दुई नेताले एकता प्रयास ठोस रुपमा अघि नबढेको बेला यस्तो कुरा बताउँदा दुबै पार्टीको एकता चाहनेलाई हौसला मिलेको थियो । आशा जागेको थियो । तर, एतिका दिन बितिसक्दा पनि पार्टी एकताले गति लिन सकेको छैन । 
Top