सुदूरपश्चिमाञ्चल क्षेत्रको सामानुपातिक विकास नहुनुमा दोषी को ?


Saturday, 27 Feb, 2016 8:13 AM
प्रेम सिंह भाट 
देशको सूदुरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र नेपालको संविधान २०७२ अुनसार हालको प्रदेश नम्बर सातको वर्तमान अवस्था गम्भीर मोडमा छ । गरिबी बढिरहेको छ । अन्य विवास क्षेत्रको तुलनामा विकासको हिसाबले ८० बर्ष पछाडी गरिबीको हिसाबले १५ बर्ष पछाडी रहेको कुरा जानकारीमा आएको छ । 

मुलुकको राणाकाल, पञ्चायतिकाल, प्रजातन्त्रकाल, लोकतान्त्रिक गणतन्त्रकालको हरेक शासकिय पद्दतीले पाच वटा विकास क्षेत्रमा सुदूरपश्चिमाञ्चल क्षेत्रनै सबै भन्दा पछाडी पर्नुको पार्नुको कारण अवको सात नम्बर प्रदेशले खोज्नु पर्ने भएको छ । हामीले सोधी र खोजि गर्नु गर्नु छ । सुदूरपश्चिमाञ्चल क्षेत्रको सामानुपातिक विकास नहुनुमा दोष कसको हो ? 



यदी यो कारण पत्त नलगाउने हो । यहि अन्य विकास क्षेत्रको तुलनामा सु.प.को विकासको वाधक र कारक को ? के सुदुरपश्चिमाञ्चलमा राष्ट्रिय गौरवका परियोजना छनौट गर्न सकिएन किन ? देश विकासको योजना निर्माण गर्ने तह र तप्काको यस क्षेत्रको विकासमा समयमा ध्यान गएको हो कि होईन ? वा योजना आयोग सम्म यस क्षेत्रको भौतिक विकास निर्माणका बिषय र एजेण्डा पु¥याउने जिम्मेवारी कसको थियो र हो ? हामी सबैले गम्भीर हुन जरुरी छ । 

यी प्रश्नको उत्तर यी सावलको जवाफ कसले दिनु पर्छ । कसको जिम्मेवारी हो । कोही पक्ष निकाय वर्ग जिम्मेवार हुने कि नहुने यक्ष प्रश्न सकै सुदुरपश्चिमाञ्चल वासीहरुलाई । हामी सभा समिनार गोष्ठी अन्तरक्रिया मा सहभागि हुदा“ अधिकांश वक्ताहरुले स्थानिय समाजि नागरिक समाज आम जनताले आफै अग्रसर हुने हो । अरु गरिदेला भनेर अर्कोको मुख ताक्नु हुदैन । राज्यको संग माग्ने होईन राज्य लाई दिने हो भन्ने कुरा अधिकांश आयातित वत्ताहरुले भन्ने गर्नु हुन्छ । 

यस क्षेत्रमा जनताले अहिले सम्म राजनैतिक दलहरुलाई जुन बेला जुन दल लाई मत दिनु पथ्र्यो दिए । सरकारमा पठाए । राज्य लाई दिनु पर्ने सवालमा नेपालका अरु अञ्चल मध्ये कर, राजश्व तिर्नमा सेति अञ्चलका अन्तरिक राजश्व कार्यालय प्रथम र महकाली अञ्चलका राजश्व कार्यालय द्धितिय स्थान हासिल गरएको छ । कला संस्कृति र धर्मको संरक्षण गरेको छ, अटल राखेको छ । प्राकृतिक सम्पत्ति पर्या–पर्टनका सम्पादनको प्रवद्र्धन गरिनै रहेको छ । आपसी सदभाव, एकता तथा शान्तमय बाताबरण कायम गरेको छन् । त्यो भन्दा बढि सुदूरपश्चिमीको जनताले केही गर्न सक्ने अवस्था छैन । 




यस क्षेत्रका बुद्धिजिवी विद्धानस राजनैतिक दलहरु सूदुरपश्चिमाञ्चल विकास सम्भावनाका अवसरका बारेमा चर्चा चलिरहेको छ । चर्चा हुन आवश्यक छ तर सम्भावनाका बिषयमा गहिरो अध्ययन अनि तत्काल गर्न सकिने कार्य, दिर्घकालमा गरिने कार्य र जिम्मेवारी नेपाल सरकारको कुन मन्त्रालयले लिने कुन मन्त्रालयलाई दिलाउने भन्ने वा ति विकासका सम्भावनाको निर्माणको नेतृत्व कुन स्थानिय निकायले लिने भन्ने कुरा स्पष्ट र किटान हुन आवश्यक हनु पर्दछ भन्ने लागेको छ । 

नेपालको विकास निर्माणका लागि दातृ संस्थाहरु, बैदेशिक सहायत गर्दै आईरहेका छन् । त्यसको एक प्रतिसत पनि सुदूरपश्चिमा लगानी गरेको छैन् । नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापना पश्चात कृषि, पशु र स्वास्थ्य क्षेत्रमा कति रकम बैदेशिक सहायता आयो र त्यसको अंश सुदुरपश्चिममा पुगेन । यदि कथम कदाचित पुगिहाले पनि कैलाली, डडेल्धुरा र दिपालयमा मात्र सिमित भयो भन्ने सुनेको छु । झन दार्चुला, बझाङ्ग , बाजुरा, अछाम, बैतडीमा त झन कम लागनी भएको छ । यसको दोष सुदुरपश्चिमवासी लाई दिने हो वा सुदूरपश्चिमको विकासका लागि अग्रसर समाजसेवी लाई दिने वा यस क्षेत्रका राजनैतिक लाई वा योजना आयोग लाई यो गम्भीर बिषयमा यहा“का जनताले समय समयमा चर्चा र परिचर्चा  गर्ने नै छन् । 


मलाई लाग्छ हामीले नीति बनाउनदा सुदुरपश्चिमाञ्चलको सहभागिता गराउन सकेनौ । नीति निर्माणले यस क्षेत्रको विकासका लागि छुट्टै नीति बनाउनु पर्छ वा नीति भित्र विषेश सहुलियत दिन पर्छ भन्ने आवाज उठाउन सकिएन यदि उठाउन सकिएको भए नेपालका अविकसित विकास क्षेत्र, अल्प विकसित विकास क्षेत्र तथा विकसित विकास क्षेत्रका लागि एउटै उद्योग नीति, एउटै वाणिज्य नीति, एउटै पर्यटन नीति एउटै शिक्षा नीति बन्ने थिएन । 

भन्छन सु.प.मा पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय परियोजनाको सम्झौता भयो । उक्त सम्झौता मध्ये टकनपुर महेन्द्रनगर लिंक रोड निर्माण भारतले गर्ने सहमति भयो । पश्चिम सेति परियोजना बन्ने भनेको बर्षौ भयो ।यी परियोजनाको पहिलो सरोकार सुदुरपश्चिम वासीहरुको हो । सबै भन्दा बढि हित यस क्षेत्रका जनताको हो । सबै भन्दा समस्या र क्षती यस क्षेत्रका जनताहो हो । तर राष्ट्रिय सरोकारका नाममा यी परियोजना हुन नदिने तत्वको खोजि गर्न र यी कार्यका लागि ठोस रुपमा पहल गर्न सबै राजनैतिक दलहरुको अहम भुमिका हुनु पर्दछ । 


पर्यटन विकास संगै समृद्ध सुदूरपश्चिमको कल्पना गरेका छौ । एक दसक भई सक्यो । नेपाल सरकारले भिजिट नोपल १९९८ मनायो, नेपाल पर्यटन बर्ष मनायो । यी बर्ष मनाउदै गर्दा महाकाली नदिको पुल ४ घण्टा खोल्ने गरेको त्यस लाई बढाउन प्रयास गरेन । एक बर्ष हुदैछ निजी क्षेत्रको प्रयासमा बल्ल उक्त पुल ७ घण्टा खोलिएको छ । निजी क्षेत्रले पर्यटन विकासका लागि नेपाल पर्यटन वोर्डको क्षेत्रिय कार्यालय स्थापना गर्न सकिएको छैन । न त पर्यटन मन्त्रालयको क्षेत्रिय कार्यालय नै । 


बिडम्बना छ यस सुदूरपश्चिममा अस्पताल छन् डा. छैनन् । सम्भावना छ श्रोत छैन । जनशक्ति छ दक्षता छैन । हवाई मैदान छन हवाई सेवा छैन् । बैङ्क छन् कृषि ऋण छैन् । तसर्थ शुक्लाफांटा आरक्ष घुम्न चाहन्छन चितवन सरहको शुल्क छ । जुन प्रवेश शुल्क छिमेकीका लागि पनि चर्को छ । अपि नाम्पा हिमालमा रोयल्टी निः शुल्क गरको तर अपि नाम्पाको बेश सम्म जान सडक छैन् । यस बिषयमा गम्भीर हुन आवश्यक छ । 


आज मैले चर्चा सुदूरपश्चिमको विकासको बिषय क्षेत्रमा संक्षिप्त जानकारी पस्कन खोजको मात्र हो । हामी यसै किसिमले भाषण मात्र गर्दै जाने जिम्मेवारी कसैले कुनै पनि निकाय, कुनै पनि व्यक्ति कुनै पनि संस्थाले , कुनै पनि समुदायले नलिने हो भने सात नम्बर प्रदेशको सोचे अनुरुपमा विकास हुन ज्यादै कठिन हने छ । 

तसर्थ भन्ने पछै राष्ट्रिय राजनैतिक दलहरुमा हैसियत प्राप्त गरेका राजनेतहरुको गम्भीरध्यान गएको छ । तर गुहकार्यको अभाव हुन सक्छ यस लाई जिम्मेवारी पूर्वक निर्बाह गर्न र राज्यबाट पचासौ बर्ष देखि धोका दिएको सुदूरपश्चिम विकास क्षेत्रले अवको पाचं बर्षमा राज्यबाट अधिकतम श्रोत लिन सक्नु पर्दछ । राज्यले क्षतीपूर्ति स्वरुप विशेष सहुलियत सहितको प्याकेज उपलव्ध गराउन पर्दछ ।  लेखक कञ्चनपुर उद्योग वाणिज्य संघका कार्यकारी अधिकृत हुन ।


global ime

runner bike

https://esewa.com.np/#/home

राजनीति

लकडाउनको पालना गर्न र गम्भीर हुन भारतीय प्रधानमन्त्रीको आग्रह

१० चैत, काठमाडौँ ।
भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी आफ्ना नागरिकलाई लकडाउनको पालना गर्न आग्रह गरेका छन् ।  मोदीले सामाजिक सञ्जाल ट्विटरमा लेखेका छन्, ‘लकडाउनलाई कतिले अझै पनि गम्भीरतापूर्वक लिइरहेका छैनन् । कृपा गरेर आफूले आफैलाई बचाउनुस्, आफ्नो परिवारलाई बचाउनुस् र निर्देशनलाई

गगन थापाको प्रस्ताव सांसदको १ महिनाको तलब जम्मा गरौं

१० चैत, काठमाडौँ ।
नेपाली कांग्रेसका नेता तथा सांसद गगन थापाले सरकारको कोरोना कोषमा  प्रत्येक सांसदको १ महिनाको तलब जम्मा गर्ने प्रस्ताव गरेका छन् । सामाजिक सञ्जाल मार्फत उनले भनेका छन्   "जसले जहाँबाट जति सक्छौं यो कोषमा सहयोग गरौं र विपदमा श्रोत जुटाउन साथमा छौं भनेर सरकारलाई

देशलाई तुरुन्त लकडाउन गर्न काँग्रेस नेताको माग

१० चैत, काठमाडौँ ।
नेपाली काँग्रेसका नेता डा शेखर कोइरालाले मुलुकमा तुरुन्त लकडाउन गर्न सरकारसँग माग गरेका छन् । सामाजिक सञ्जाल मार्फत डा कोइरालाले भारतबाट आउने मानिसको लर्कोले कोरोना पनि सँगसँगैं ल्याउन सक्ने भन्दै तुरुन्त लकडाउन गर्नुपर्ने बताएका हुन् । नेता शेखरले विस्वव्यापी रुपमा

अन्तर्राष्ट्रिय

चीनमा २ सजार ४ सय जना मात्र कोरोना संक्रमित, ७६ हजार २ सय उपचारछि निको भए, जनजीवन सामान्य बन्दै

एजेन्सी । चीनमा कोरोना भाइरसका संक्रमित जम्मा २ हजार ४ मात्र रहेका छन् । ७६ हजार २ सय ३८ जना उपचारपछि घर फर्किएका छन् । ४ सय ६६ जना संक्रमित गम्भीर अवस्थामा रहेका छन् । चीनमा ८१ हजार ५ सय ५४ जना संक्रमित भएकामा ३ हजार ३ सय १२ जनाले ज्यान गुमाएका छन् ।यी बिरामी पनि धेरै विदेशमा संक्रमित भएका वा विदेशबाट आएर चीनमा नयाँ संक्रमण देखिएको चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् । चीनमा नयाँ बिरामी नदेखिए पनि विदेशमा 

कोरोनाका कारण युरोपकै सबैभन्दा कम उमेरका किशोरको पोर्चुगलमा निधन

१७ चैत काठमाडौ । कोरोना भाइरसका कारण युरोपमै सबैभन्दा कम उमेरका १४ वर्षीय एक किशोर भिक्टर राफेल बास्टोस गोडिन्होको पोर्चुगलमा ज्यान गएको छ।  दक्षिणी पोर्टोको ओभर शहरका यी किशोरको  सान्टा मारिया डे फेइरास्थित साओ सेबास्टिओ अस्पतालमा निधन भएको स्थानीय पत्रपत्रिकाले जनाएका छन्। उनको निधन आइतबार भएको थियो। उनी फुटसलका उदयमान खेलाडी भएको बताइन्छ। पोर्चुगाली फुटबल संघले पनि उनको निधनमा संवेदना जनाएको छ। 

देशबासीलाई बेलायती प्रधानमन्त्रीको पत्र– कोरानाका कारण अवस्था थप खराब बन्न सक्छ

१६ चैत, काठमाडौं । कोरोना भाइरसको संक्रमणका कारण उत्पन्न पस्थिति सुधार हुनुको साटो झन खराब बन्दै जाने जोखिम रहेको बेलायती प्रधानमन्त्री बोरिस जोन्सनले बताएका छन् । सेल्फ आइसोलेसनमा रहेका प्रधानमन्त्री जोन्सनले बेलायती नागरिकको नाममा जारी गरेको पत्रमा आउँदा दिनमा अवस्था थप भयावह बन्न सक्ने चेतावनी दिइएको हो । प्रधानमन्त्री जोन्सनको पत्र हरेक बेलायतीको घरमा पठाईँदै छ ।

विचार / ब्लग

महान क्रान्तिकारी आमा र सासुआमा

- सुदिप रेग्मी
दुई दशकलाई नियाल्दा नेपाली समाजमा धेरै परिवर्तन आए ।विश्वव्यापीकरणको प्रभाव र बढ्दो आधुनिकिकरणले नेपाली जनजीवन परिवर्तन भयो । खासगरी नेपाली युवाहरूको बढ्दो वैदेशिक यात्राले नेपालीहरूको जनजीवन परिवर्तन गर्न उल्लेख्य भूमिका निर्वाह गर्‍यो । स्वदेशमै रहेका युवाहरू शहर केन्द्रित भए ।

सी चिनफिङ भन्छन् -हिमालय वारिपारिको मैत्रीलाई नयाँ उचाइमा पुर्याऔँ

सी चिनफिङ
राष्ट्रपति श्रीमती विद्यादेवी भण्डारीको निमन्त्रणामा म छिटै चीनको मैत्रीपूर्ण छिमेकी देश नेपालको राजकीय भ्रमण गर्दैछु । मैले नेपालको भ्रमण गर्न लागेको यो पहिलोपटक हो, तथापि मलाई नेपाल अपरिचित भने लाग्दैन । नेपालमा शानदार पहाड र नदीहरू छन्, विशिष्ट संस्कृति पनि छ । त्यसैले म नेपालको भ्रमण गर्न धेरै पहिलेदेखि लालायित थिएँ । मैले चीनको भ्रमण गर्नुभएका धेरै नेपाली नेताहरूसँग धेरैपटक भेटवार्ता गरेको छु र उहाँहरूसँग गहिरो मित्रता पनि गाँसेको छु ।

भारतीय फुटबल स्टार सुनील छेत्रीले मेस्सीले भन्दा बढी गोल यसरी गरे

क्रिस्टियानो रोनाल्डो र लियोनेल मेस्सी सर्वकालीन फुटबल खेलाडीहरूमध्ये सर्वोकृष्ट हुन्। यी दुवै खेलाडी क्लब वा देशका लागि खेल्दा गोल गर्न सिपालु छन्। तर यी दुवै महान् खेलाडीले अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा गरेका गोल सङ्ख्याको सूचीको बीचमा अर्का खेलाडी छन् भन्दा धेरैलाई आश्चर्य लाग्न सक्छ। मेस्सीले भन्दा धेरै गोल गरेका खेलाडी भारतीय राष्ट्रिय टोलीका कप्तान सुनील छेत्री हुन् भन्दा अझ धेरै आश्चर्य लाग्न सक्छ। आइतवार राति थाईल्याण्डविरुद्धको एशियाली कप २०१९ अन्तर्गतको 
Top