syangyong
cg

एक दशकपछि फेरी ‘गैंडा कूटनीति’ ! राजाहरुले दिन्थे उपहार


Friday, 13 Jul, 2018 9:47 AM
२९ असार, काठमाडौं । बिहिबार नेपाल सरकारले मित्रराष्ट्र जनवादी गणतन्त्र चीनलाई एक जोडी गैंडा उपहारस्वरुप प्रदान गर्यो । राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषमा आयोजित समारोहमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले नेपालका लागि चिनियाँ राजदूत यु होङलाई एक जोडी गैंडा ‘भद्र’ र ‘रुपसी’ हस्तान्तरण गरेका थिए । दुबै गैडा मंगलवार चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जबाट काठमाडौं ल्याइएको थियो । २०७३ असार २६ गते नेपाल सरकारले चीनलाई गैंडा उपहार दिने निर्णय गरेको थियो । सरकारले पोथी गैंडाको नाम ‘रुपसी’ र भाले गैंडाको नाम ‘भद्र’ राखेको छ । गैडा हस्तान्तरण गर्दै प्रधानमन्त्री ओलीले नेपालको अरु देशसँगको मित्रतालाई सुदृढ गर्दै लैजाने लक्ष रहेको बताए । नेपालका लागि चीनका राजदुत यु हङले गंैडाका लागि नेपालजस्तै चीनमा पनि अनुकुल वातावरण रहेको बताउदै उपहारमा प्राप्त गैंडालाई आफ्नै परिवारसरह पालनपोषण गरिने बताइन ।

तात्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति रोनाल्ड रेगनलाई २०४४ वैशाखमा पहिलोपटक नेपाल सरकारले एक जोडी गैंडा उपहार दिएको थियो । यसपछि सुरु भयो नेपालमा ‘गैंडा कूटनीति’। एक दशक अघिसम्म नेपालले नौवटा मुलुकलाई गैंडा उपहार दिएको थियो विभिन्न राजनीतिक घटनाक्रमका कारण एक दशक रोकिएको ‘गैंडा कूटनीति’ फेरि चर्चामा आएको छ । 
पछिल्लो पटक सन् २००६ मा तात्कालीन युवराज पारसले अस्ट्रिया सरकारलाई एक जोडी गैंडा उपहार दिएका थिए । त्यसपछि एक दशकसम्म गैंडा कूटनीतिमा पूर्वविराम लागेको थियो । वनमन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेतले दुई देशबीचको सम्बन्धमा नयाँ आयाम थप्न गैंडा उपहार दिइएको बताए । ‘दुई देशको मैत्रीपूर्ण सम्बन्धलाई सुदृढ गर्नका लागि पनि हो,’ तात्कालीन वनमन्त्री अग्नीप्रसाद सापकोटा २०७३ सालमा चीन जाँदा चिनियाँ वनमन्त्री र चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको अन्तर्राष्ट्रिय विभागका उपमन्त्रीले गैंडा दिन आग्रह गरेका थिए ।
वन्यजन्तु उपहार दिन मिल्ने नमिल्नेबारे राष्ट्रिय कानुनमा कुनै पनि व्यवस्था छैन । वनस्पति तथा वन्यजन्तु ओसारपसारसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि (साइटिस) मा वैज्ञानिक र शैक्षिक प्रयोजनका लागि दिन मिल्ने व्यवस्था छ । नेपाल साइटिसको पक्ष राष्ट्र हो र यससम्बन्धी कानुन अझै बनेको छैन । कानुन मौन बसेकाले नै मन्त्रिपरिषद्ले गैंडा उपहार दिने निर्णय गरेको हो । उपहार पनि दुवै देशका वैज्ञानिक निकायले अध्ययन गरेको प्रतिवेदनका आधारमा दिइन्छ ।

बच्चाको स्वामित्व कसको ?
गैंडा विज्ञहरुले गैंडा दिएकोमा आपत्ति त जनाएका छैनन् । तर त्यसले जन्माएको बच्चाको स्वामित्व भने नेपालकै हुनुपर्ने तर्क गर्छन । यति मात्र नभई त्यसले दिने आम्दानीको केही अंशको अंशियार पनि नेपालले पाउनुपर्नेमा उनीहरुको जोड छ । तर सरकारले अहिले कूटनीतिक फाइदा मात्र हेरेको विज्ञहरु टिप्पणी गर्छन । ठूलो लगानी गरेर संरक्षण गरिएका जन्तु दिँदा प्रत्यक्ष फाइदा पनि हेर्नु पर्ने भन्दै अहिले परिवेश फेरिएकाले कूटनीतिले मात्र नपुग्ने उनीहरुको तर्क छ । 
यता पूर्व वनमन्त्री अग्नीप्रसाद सापकोटाले भने चीन सरकारले यसबापत भक्तपुरमा निर्माण गरिन लागेको प्राणी उद्यान, प्राणी अस्पताल र विधि विज्ञान प्रयोगशाला स्थापनामा सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको जानकारी उनले आफू मन्त्री हुँदा गरेको भ्रमणबाट फर्किएपछि चीनको वन मन्त्रालयले यसबाहेकका क्षेत्रमा पनि सहयोग गर्छौं भनेर इमेल गरेको बताए । इकोलोजिस्ट डा. महेश्वर ढकाल भन्छन, ‘छोरी दिँदा अभिभावकले ज्वाईंको योग्यता र क्षमता जसरी जाँच्छन, गैंडा दिँदा पनि त्यसैगरी त्यसको उपयुक्त वासस्थान र व्यवस्थापन क्षमता हेरिन्छ ।’

कसलाई कति गैंडा ? 
गैंडालाई संकटापन्न वन्यजन्तुको रूपमा साइटिसको अनुसूची १ मा राखिएको छ । राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन (चौथो) संशोधनमा पनि यो दुर्लभ वन्यजन्तुको सूचीमा छ । नेपाल र भारतमा मात्र पाइने एकसिंगे गैंडा लोप भएपछि चीनले नेपालसँग दुई जोडी गैंडा मागेको हो । जसअन्तर्गगत पहिलो जोडी पठाइएको छ । 
चीन सरकारलाई आफ्ना देशका एक सिंगे गैंडा जोगाउन नसकेकोमा धेरै पश्चाताप छ । चीनको वैभवमा गैंडाको अनुपस्थित खड्किएको छ । त्यसो त गैंडाका लागि चीन सरकारले आफ्नो दूतावासमार्फत धेरै पहिलेदेखि नेपाल सरकारसँग आग्रह गरिरहेको थियो ।
सरकारले सबैभन्दा धेरै गैंडा अमेरिकालाई दिएको छ । अमेरिकाका विभिन्न चिडियाखानालाई गरेर तीन जोडी गैंडा विभिन्न समयमा उपहार दिइएको छ । चिडियाखानालाई प्रत्यक्ष रूपमा दिन नमिलेपछि सरकार–सरकारबीचको उपहारका रूपमा दिइएको हो । दक्षिणी छिमेक भारतलाई पनि दुई जोडी गैंडा दिइएको थियो । त्यसबापत सरकारले भारतबाट १८ वटा हात्ती ल्याएको थियो । ती हात्ती ल्याइएपछि चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा हात्ती प्रजनन केन्द्र स्थापना गरिएको थियो । यद्यपि त्यतिबेला भारतबाट ल्याइएका हात्ती स्वस्थ नभएको चर्चा थियो । सरकारले अहिलेसम्म अमेरिकालाई ६, भारतलाई ४, अस्ट्रियालाई २, बेलायतलाई २, जापानलाई २, जर्मनीलाई २, पाकिस्तानलाई २, बर्मालाई २ र थाइल्यान्डलाई २ गरी २४ गैंडा दिइसकेको छ । तर, यसको विस्तृत विवरण र तिनको अवस्थाबारे सरकारका सरोकारवाला निकाय बेखबर छन् । 
गणतन्त्र आउनुपूर्व (२०६५ जेठ १५ अघि) राजालगायत राजदरबारका अन्य सदस्यले विभिन्न मुलुकसँग मित्रता गाँस्ने नाममा गैंडा उपहार दिन्थे । दरबारको निर्देशनमा महेन्द्र प्रकृति संरक्षण कोषले उपहारको सबै चाँजोपाँजो मिलाउँथ्यो । कोषको अध्यक्ष राजकुमार हुने व्यवस्था थियो । सन् २००६ अघि सम्म यसरी नै उपहार दिइँदै आइएको थियो 

नेपालमा कति छन् गैंडा ? 
पछिल्लो गणनाअनुसार नेपालमा ६ सय ४८ गैंडा छन् । तीमध्ये चितवनमा ६ सय ५, बर्दियामा ३५ र शुक्लाफाँटामा ८ वटा छन् । विश्वकै दुर्लभ एक सिंगे गैंडा नेपाल र भारतमा मात्र पाइन्छ । दुई देशमा गरी यसको संख्या करिब २५ सय हाराहारीमा छ ।




Ruslan

machha bank

ime

MEGA COLLEGE

राजनीति

​नेकपाको सचिवालय बैठक मङ्सिर ६ गते

३ मङ्सिर, काठमाडौँ । झण्डै एक महीनादेखि नबसेको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)को सचिवालय बैठक यही हप्ता बस्ने तयारी भएको छ ।प्रदेश कमिटीको पूर्णता, जिल्ला कमिटीको गठन, जनसङ्गठनको एकता, स्थायी समिति बैठकको मिति तथा कार्यसूची र पार्टी, संसद् तथा सरकारको समीक्षा, केन्द्रीय कार्यालयको व्यवस्थापनलगायत विषयमा छलफल गर्न सत्तारुढ दल नेकपाको बैठक बस्न लागेको हो । पार्टीमा तल्लो तहसम्मको एकता प्रक्रियाले गति 

​सबै मिलेर जनताको सपना पूरा गर्नुपर्छ: अध्यक्ष यादव

३ मङ्सिर, लहान । राष्ट्रिय जनता पार्टी (राजपा) नेपालका अध्यक्ष मण्डलका सदस्य राजकिशोर यादवले जनताले विकास र समृद्धि खोजेकाले सबै मिलेर यसको पूर्ति गर्नुपर्ने बताएका छन् । सिरहाको कर्जन्हा नगरपालिका–६ भेरवा खोलामा पुलको शिलान्यास गर्दै सांसद यादवले सबै दल मिलेर जनताको सपना पूरा गर्नुपर्ने बताए। चुनावको बेला आफूले जनतासँग गरेको बाचा पूरा गर्ने उनले प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। “दलित, गरीब र असहायलगायतको नाममा राजनीति 

​अफ्रिका क्षेत्रीय बैठकः विकासका अनुभव आदानप्रदान हुने

३ मङ्सिर, काठमाडौँ । नेपाल र अफ्रिकाबीच विकासका अनुभव आदानप्रदान गर्न गैरआवासीय नेपाली सङ्घ (एनआरएनए) को तेस्रो अफ्रिका क्षेत्रीय बैठक आगामी पुसमा पूर्वीअफ्रिकी मुलुक युगान्डाको राजधानी कम्पालामा हुने भएको छ । ‘विकासका अनुभव एक आपसमा साट्दै’ भन्ने मूल नाराका साथ हुन लागेको सो क्षेत्रीय बैठकमा अफ्रिकी विज्ञ र अफ्रिकामा कार्यरत नेपाली विज्ञद्वारा अफ्रिका क्षेत्रका विकासका अनुभव आदानप्रदान हुनेछ । बैठकमा 

अन्तर्राष्ट्रिय

​गुजरात काण्डमा दोषी आरोपित नरेन्द्र मोदीबारे सर्वोच्च अदालतको कस्तो आउला फैसला ?

३ मंसिर, काठमाडौं । भारत गुजरातमा भएको हिंसाको घटनामा तत्कालीन मुख्यमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई सफाइ दिएको विरोधमा दर्ता भएको अपिलमा सर्वोच्च अदालतले आज (सोमबार) सुनुवाई हुँदैछ । मोदी विरुद्धको अपिल कांग्रेसका पूर्वसांसद एहसान जाफरीकी श्रीमती जाकिया जाफरीले गरेकी हुन् । गएको मंगलबार न्यायाधीश एएम खानविलकरको 

खशोग्जीको हत्याका क्रममा दिएको यातनासम्बन्धी श्रव्यसामग्री म सुन्नै सक्दिनँः ट्रम्प

न्युयोर्क । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले साउदी अरेबियाका पत्रकार जमाल खशोग्जीको हत्याका क्रममा दिइएको चरम यातनासम्बन्धी श्रव्यसामग्री आफूले सुन्नै नसक्ने बताएका छन् । अमेरिकी समाचार संस्था ‘फक्स न्यूज’ले आइतबार लिएको अन्तर्वार्तामा राष्ट्रपति ट्रम्पले खशोग्जीको हत्यामा दिइएको चरम यातनासम्बन्धी श्रव्यसामग्रीबारे आफूले जानकारी लिएको तर सुन्न भने नसक्ने बताए ।

​डोनाल्ड ट्रम्प क्यालिफोर्नियामा लागेको भीषण डढेलो प्रभावित क्षेत्रमा

२ मंसिर, काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले क्यालिफोर्नियामा भएको अमेरिकी इतिहासकै सबैभन्दा भीषण मानिएको डढेलोले निम्त्याएको विनाशको अवलोकन गरेका छन् ।‘क्याम्प फायर’ नाम दिइएको डढेलोका कारण हालसम्म कम्तिमा ७१ जनाको मृत्यु भइसकेको छ । डढेलोमा परेर एक हजारभन्दा बढी मानिस हराइरहेका छन् ।अमेरिकी अधिकारीहरुले मृतकको संख्या अझै बढ्न सक्ने बताएका छन् । डढेलोका कारण प्याराडाइज नगर 

विचार / ब्लग

​लोकतन्त्रका खम्बामा खटपट

स्वतन्त्र राज्य व्यवस्थामा कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिकाबीचको त्रिकोणात्मक सम्बन्ध घनिष्ट हुनुपर्छ । संसदीय सुनुवाइ समितिले गत शुक्रबार प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश दीपकराज जोशीलाई प्रधानन्यायाधीश बन्ने बैधानिक बाटो रोकिदियो । यो निर्णयसँगै रामशाहपथस्थित सर्वोच्च अदालतको परिसरमात्र होइन, पुरै राष्ट्रिय राजनीति नै तरंगित बन्यो । हिजो अपरान्नहदेखि नै सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल मिडियामा यसको पक्ष÷विपक्षमा विभिन्न मत–अभिमत प्रकट भएका छन् 

अनशनको शक्ति जुटाउने सन्त चिकित्सक

► अतृप्त
प्राध्यापक डाक्टर गोबिन्द के.सी. को पन्ध्रौँ अनशन शृंखला भर्खरै अन्त्य भएको छ । जोरजुलूम गर्दा पनि पार नलागेपछि देशकै कार्यकारी प्रमुखको प्रत्यक्ष निगरानीमा पछिल्लो अनशन शृंखला सताइसौं दिनमा आएर टुङ्गोमा पुग्यो । बितेका ६ बर्षमा सन्त चिकित्सकका अनशन शृंखलाले राजधानी काठमाडौंदेखि मोफसलमा अवस्थित जुम्लासम्मको अविस्मरणीय यात्रा तय गरेका छन् । डा. के.सी. को निराहार यात्रा भोग्नेलाईभन्दा देख्नेलाई पट्यारलाग्दो प्रतित हुन्छ । 

लालबाबु पण्डितको ‘सेलिब्रेटी’ मोह, आफ्नै कर्मचारीलाई पागल भन्न मिल्छ ?

कर्मचारी समायोजन अन्र्तगतको स्वेच्छिक अवकाशको विषयलाई लिएर यतिबेला प्रधानमन्त्री, मन्त्री र कर्मचारीबीच जुहारी चलिरहेको छ । अवकाशको विषयलाई लिएर दुवै पक्ष एकअर्काप्रति तिखो टिप्पणीमा उत्रिएका छन् । उनीहरुबीचको आरोप–प्रत्यारोपलाई सुन्दा दुवै पक्ष एकअर्काप्रति पूर्णरुपमा सशंकित् र अविश्वस्त देखिएका छन् ।
Top