siddhartha

पृथ्वीनारायण शाह जसले ५२ वर्षमै संसार छाडे ! उनका १० तथ्य , नायक कि खलनायक ?

उनले हिन्दुस्तान र तिब्बतबीच व्यापार गर्ने व्यापारीहरूलाई देशनिकाला गरे


Wednesday, 11 Jan, 2017 8:51 AM



आज पृथ्वी जयन्ती । तर नेपाल एकिकरण गरेका राजा पृथ्वीनारायण शाह पनि विवाद रहित भने छैनन। आधुनिक नेपालका निर्माता पृथ्वीनारायण शाहलाई विवादमा पनि विवादमा तानिएको छ।
उनको सम्झनामा मनाइएको राष्ट्रिय एकता दिवस अर्थात पौष २७ मा नेपाल सरकारले बिदा दिन छोडिसकेको छ। आदिवादी जनजातीको एउटा तप्काले  त उनलाई ‘युद्ध अपराधी’ भन्दै आएको छ । 
काठमाडौंको नेवार समुदायको एउटा हिस्सा आजसम्म पनि उनीसंग क्रुद्ध छ। तर ५२ वर्षमै संसारबाट बिदा हुनु अघी उनले जे गरेका थिए त्यो कम्ति शाहसिक र रोचक भने थिएन।
सन १७७९ मा जन्मिएका विलक्षण प्रतिभा शाहले भिरकोट, कास्की, लम्जुङ्ग गोरखामा राज्य गरिरहेको शाहवंशलाई पुरै नेपालको राजवंशमा रूपान्तरण गर्न सफल भएका थिए भने आधुनिक नेपालको जग बसाल्ने सम्पुर्ण श्रेय पनि उनैलाई जान्छ।
विभिन्न पुस्तक र सन्दर्भ सामाग्रीका आधारमा पृथ्वीनारायण शाहका केही रोचक १० कुरा यहाँ समावेश गरिएको छ। 
१.पृथ्वीनारायण शाहालाई बाल्यकालमै रामायण र महाभारत खुब पढाइएको थियो।उनि धनुवाण, तरबार र घोडसवारीमा निपुर्ण थिए।

२. २० वर्षको उमेरमा गोर्खाको राजा भएका उनी पिता नरभुपाल शाहले पुण्य प्राप्त गरुन भनि काशि पुगेर गोत्र समेत परिवर्तन गरेका थिए।

३.नेपाल एकिकरणको सपना पृथ्वीनारायण शाहको मात्र थिए। यो सपना त उनका पिता नरभुपाल शाह थियो। बरु एकिकरण सपना देख्न पनि उनलाई पिताले नै सिकाएका थिए। एकिकरणका लागि उनलाई उत्प्रेरित भने प्रमुख ज्योतिष कुलानन्द ढकालले गरेको बताइन्छ।

४. उनको पहिलो विवाह मकवानपुरका राजा हेमकर्ण सेनकी छोरी इन्द्रकुमारीसँग वि।सं। १७९४ मा भएको थियो। मकवानपुर त्यसबेलाको एक शक्तिशाली राज्य भएकाले त्यससँग नाता जोडेर राजनैतिक लाभ लिने उद्देश्यले विवाह भएको थियो। उनले पछी दोस्रो विवाह पनि गरे।

५. पृथ्वी नारायण शाह अगाडी पनि उपत्यकाका राजा यक्ष मल्ल, पाल्पाका राजा मणीमकुन्द सेन तथा जुम्लाका राजा जितारी मल्लका पालमा पनि  एकीकरण भएको थियो। तर एकीकृत नेपाललाई उनीहरुले लामो समय बचाइ राख्न सकेनन अथवा आफ्ना भाइ छोराहरूमा आफ्नै जीवनकालमै बाडेर गए। तर पृथ्वी नारायण शाहले एकीकरण शुरू गरेपछी नेपाललाई पुनःविभाजन हुन नदिइ जोगाइ राख्ने पद्धती बसाएर गए।

६. उनले सुरू गरेको एकिकरण अभियान बढ्दै गएर नेपाल राज्यको सिमाना पूर्वमा टिष्टा नदी, दक्षिणमा मगध र पश्चिममा सतलज नदी सम्म विस्तार भएको तर नेपालले सबै भुभाग कायम राख्न भने सकेन ।

७.ललितपुरका पाँच प्रधान  मन्त्री हरूले पृथ्वीनारायण शाहलाई राजा बन्न आमन्त्रण दिएका थिए। पृथ्वीनारायण शाह राजा भइसकेपछि र प्रधानहरू कान्तिपुर नगई बाटैमा विदा हुन लागेका बेला उनले उनीहरूलाई त्यहीँ मारेर उनीहरूको सर्वस्व हरण समेत गरेका थिए। पृथ्वीनारायण शाहको नियत भनेको आफू सत्तामा आइसकेपछि त्यहाँकाहरूलाई सफाया गर्ने थियो, चाहे ती उनलाई सहयोगी हुन वा प्रतिरोधी ।गोरखालीहरूको यस्तै हर्कतका कारण चिनियाँ सम्राट किएन लोङ ९सन् १७३६(१७९६०ले आफ्ना उत्तराधिकारीहरूलाई भनेका थिए( “अति नभएसम्म गोरखाको मामलामा हस्तक्षेप नगर्नू”

८.भक्तपुर जितेपछी पृथ्वीनारायण शाहले हस्तलिखित १ हजार अमूल्य ग्रन्थ पनि खात लगाई जलाइदिएका थिए। त्यसमा तन्त्रशास्त्र, रसायनशास्त्र, ज्योतिषशास्त्र, आयुर्वेद ग्रन्थ, शब्द विद्याशास्त्र ध्वनिसम्बन्धि पुस्तक आदि रहेका थिए।

९.नेपालमा क्रिश्चियन धर्म प्रचार गर्नका लागि आएका कयापुचिनहरूले ६० वर्षसम्म नेपालमा बसेका बेला हजारौँ हस्तलिखित पुस्तक जलाएर गर्व गरेका थिए। मल्लकालमा हिन्दू धर्म प्रचार गर्नका लागि भारतबाट आएका शंकराचार्यले बुध्द धर्मसम्बन्धी ७०० ग्रन्थ जलाइदिएका थिए।

१०. त्यतिबेला उपत्यकाले तिब्बतका लागि मुद्रा छापेर त्यता पठाउने र त्यस वापत् ठुलो राजस्व आउने गर्थ्यो। तर पृथ्वीनारायण शाहले त्यसलाई निरन्तरता दिन सकेनन्, साथसाथै व्यापारमा पनि धेरै कर बढाए।

राम्रा गुणका बाबजुत उनिमाथि आरोपहरु लाग्ने गरेका छन् ।

हिन्दुस्तान र तिब्बतबीच व्यापार गर्ने व्यापारीहरूलाई पनि देशनिकाला गरिदिए। अनि ठूल्ठूला व्यापारीहरू पनि व्यापार गर्नका लागि अरु देशमा गए। सन् १७७४ मा नेपालमा तिब्बतसित कारोबार गर्ने दुई वटा मात्र कश्मिरी पसल बाँकी रहेको थियो। पृथ्वीनारायण शाहको कानून, नियम पालना नगर्ने व्यापारीहरूको कान काटेर देश निकाला गरिन्थ्यो। ता(सि लुन पोया तेसु लामा दलाई लामापछिका दोस्रा लामाले नेपालका राजालाई पत्र समेत पठाएर भनेका थिए “हिन्दू होस् वा मुसलमान, सबै व्यापारी तपाईँदेखि डराउँछन्, कोही पनि तपाईँको देशमा बस्न राजी छैनन्।”



paicho

nepal life

bussewa

राजनीति

​पार्टीका कार्यकर्ताबीच झडप हुँदा विभिन्न ठाँउमा मतदान स्थगित

१४ असार, काठमाडौं । बझाङ जिल्ला सदरमुकाम जयपृथ्वी नगरपालिका–३ को पाण्डु मावि मतदान केन्द्रमा मतदानका क्रममा दुई पक्षबीच झडप भएको छ । झडपसँगै स्थिति तनावपूर्ण बनेपछि सो मतदान केन्द्रमा अहिले मतदान स्थगन गरिएको सुदूरपश्चिम क्षेत्रीय प्रहरी कार्यालयका प्रमुख प्रहरी नायब महानिरीक्षक रोमेन्द्र देउजाले बताए । झडप किन भएको भन्ने जानकारी हुन सकेको छैन । 

उदयपुरमा बमसहित नेकपाका कार्यकर्ता पक्राउ

१४ असार, उदयपुर । गए राति रौतमाई गाउँपालिका– ७ मा नेकपाका तीन कार्यकर्तालाई प्रहरीले बमसहित पक्राउ गरेको छ । पक्राउ पर्नेमा त्रियुगा नगरपालिका– १४ बस्ने ४० वर्षीय भरत बस्नेत, रौता– ७ बस्ने ३० वर्षीय तिलक तामाङ र ४६ वर्षीय ध्रुव खड्का रहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले बताएको छ ।

​वरिष्ठ नेता पौडेलले लिए पूर्वमन्त्री जोशीको स्वास्थ्यबारे जानकारी

१३ असार, काठमाडौं । नेपाली काँग्रेसका वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेलले काँग्रेसका पुराना नेता एवम् पूर्वमन्त्री रामहरि जोशीको स्वास्थ्य अवस्थाबारे जानकारी लिएका छन् । वरिष्ठ नेता पौडेलले आज दिउँसो ललितपुरको जावलाखेलस्थित अल्का अस्पतालमा उपचार गराइरहेका नेता जोशीको स्वास्थ्य अवस्थाबारे जानकारी लिएका हुन् । 

अन्तर्राष्ट्रिय

​दक्षिण कोरियाली राष्ट्रपति मुन अमेरिका प्रस्थान

१४ असार, सोल । दक्षिण कोरियाका राष्ट्रपति मुन जाय इन संयुक्त राज्य अमेरिकाको भ्रमणका लागि बुधबार त्यसतर्फ प्रस्थान गरेका छन् ।राष्ट्रपति मुनको यो पहिलो विदेश भ्रमण हो । उनी महिना दिन अघि मात्र दक्षिण कोरियाको राष्ट्रपतिमा स्पष्ट बहुमतका साथ निर्वाचित भएका थिए । उनी यसै हप्ता अमेरिका जान लागेको र त्यहाँ उनले अमेरिकी राष्ट्रपति

​आतंक मच्चिएपछि बेलायतका विद्यालयमा चक्कु निषेध

१४ असार, बेलायत । बेलायतका प्रत्येक विद्यालयमा विशेष सुरक्षा मापदण्ड लागू गरिने भएको छ । यसका लागि पहिलो चरणमा विद्यालय छिर्नुअघि उनीहरुले चक्कु बोके नबोकेको पत्ता लगाउने उपकरण जडान गरिने भएको छ । विद्यालय छिर्ने द्धारमा विद्यार्थीले हतियार वा चक्कु बोके नबोेकेको बारेमा पत्ता लगाउनका लागि यस्तो उपकरण

​चीनद्धारा सिक्किम क्षेत्रमा भारतीय सेनाले सीमा अतिक्रमण गरेको आरोप

१४ असार, चीन । भारतीय सेनाले चीन–भारत सीमाअन्तर्गत सिक्किम क्षेत्रमा ‘सीमा पार’ गरेको भनी उनीहरुलाई यहाँबाट फिर्ता गर्न सोमबार आग्रह गरेको छ । साथै चीनले सीमा क्षेत्रमा देखिएको समस्यालाई देखाउँदै कैलाश मानसरोबर यात्रामा जाने भारतीय तीर्थयात्रीका लागि समेत ‘नाथुला’ प्रवेशद्धारलाई बन्द गरेको छ । 

विचार / ब्लग

​राजपाको आन्दोलन : बहिस्कार गरेर बैद्य माओवादी बन्ने या तराईको पहिलो शक्ति ?

राष्ट्रिय जनता पार्टी राजपाले आइतबार निर्बाचनमा भाग नलिने भन्दै आन्दोलनका कार्यक्रम घोषणा गर्यो । राजपाको आन्दोलनका कार्यक्रम यस्ता छन् कि आफुले बहिस्कार मात्र होइन, जनताले भोट हाल्न पनि नपाउन् भन्ने उद्देश्यले गरिएको आमहड्तालसहित । सरकारले पटक पटक लचिलो ढंगले प्रस्तुत भएर निर्वाचनको मिति सार्दा पनि राजपा सहमत हुन सकेन ।

सुदुरपश्चिमले कर्तव्यको भारी मात्रै कहिलेसम्म बोकिरहने ? सुदुरका समस्या,सम्भावना र सपनाहरु

अभाव, अशिक्षा, गरिबी, बेरोजगारी, जातीय छुवाछुत, महिला हिंसा, छाउपडी, देउकी प्रथा, कमलहरी, हलिया, कमैया, सुकुम्बासी लगायतका शब्दले दिइने सुदूरपश्चिमको परिचय फेरिदै गएको छ । ‘सुदूरपश्चिम’ को सट्टा अब ‘सुन्दर सुदूरपश्चिम’ भन्न थालिएको छ । सुदूरपश्चिम बाहिरबाट आउनेहरुका आँखामा अभावै अभाव र समस्यै समस्याको सुदूरपश्चिम भएपनि सुदूरपश्चिमेली भने ‘सुन्दर सुदूरपश्चिम’ देख्न थालेका छन् । 
Top