esewa

नेपाल एकीकरणमा मुस्लिम समुदायले पुर्याएको योगदान : बन्दुक चलाउन उनैले सिकाए


Friday, 11 Jan, 2019 11:56 AM
पृथ्वीनारायण शाह भन्ने गर्थे–‘नेपाल चार वर्ण र छत्तिस जातको साझा फूलबारी हो’ बास्तवमा हेर्दा नेपाल एकीकरणमा यहाँका सबै जातजातिको ठूलो योगदान रहेको छ । नेपाल निर्माणको महाअभियानमा पृथ्वीनारायण शाहले जुन जाति र समुदायसँग जस्तो खालको सहयोग लिन सकिन्छ तिनीहरुलाई त्यसरीनै परिचालन गरेको पाइन्छ । त्यसो त नेपाल एकीकरणमा अन्य समुदायको धेरै चर्चा हुने गरे पनि मुस्लिम समुदायको गदानको भने खासै चर्चा हुने गरेको पाइँदैन । तर नेपाल एकीकरणमा सैन्य क्षेत्रमा मुस्लिम समुदायले गरेको योगदान निकै महत्वपूर्ण छ । काठमाडौं, गोरखा, लमजुङ, स्याङ्जा, अर्घाखाँची आदि पहाडी भेगमा पहाडी मुसलमानको बसोबासको इतिहास निकै लामो छ 


नरभूपाल शाहको गोरखा दरबारका पुरोहित भानु जोशीले भारतको सीमावर्ती सहर गोरखपुरनिवासी ठाकुर दयारामसिंह (मधेसी राजपुत)की छोरी पृथ्वीनारायणका लागि योग्य वधू रहेको निक्र्योल गरे। आमा चन्द्रप्रभालाई पनि जोशीको कुरा जँच्यो । आमा र पुरोहितको छनोटमा पृथ्वीनारायणले नाइँनास्ती गरेनन् । अन्ततः अहिलेका मधेसीको भिनाजु बन्ने गरी उनले राजपुतकन्या नरेन्द्रलक्ष्मी (बिहेपछि परिवर्तित नाम) लाई दोस्रो पत्नी बनाए ।

मकवानपुरका हेमकर्ण सेनकी छोरी राजकुमारी इन्द्रकुमारीसँग पृथ्वीनारायणले त्यसअघि नै विवाह गरेका थिए । तर, ससुरालीसँग मनमुटाव परेका कारण जेठी श्रीमती मकवानपुरतिरै बस्दै आएकी हुनाले पृथ्वीनारायणले आफूसँग गद्दीमा बस्ने पटरानी पनि नरेन्द्रलक्ष्मीलाई तोके ।
महाभारत डाँडाको उत्तर फैलिएका राज्यका कुनै पनि राजा र राजकुमारले मैदानका स्त्रीसँग बिहे नगर्ने चलनलाई खारेज गरेर पृथ्वीनारायणले सामाजिक क्रान्ति गरे । 
राज्याभिषेकपछि पहाडी राजाले कार्यकाल सफलताको कामना गर्दै बनारस गएर पूजा गर्ने चलन थियो, त्यति बेला । पृथ्वीनारायण पनि गए । उनले गोरखा वरपरका राज्य विजय गर्ने सपना देखिसकेकै थिए । त्यही उद्देश्यमा यो यात्रालाई ‘पशुपतिनाथको यात्रा, सिद्राको व्यापार’ बनाउन चाहे । बनारसमा हिन्दु आराध्यदेवको पूजाअर्चनापछि उनी गोरखाको फौजी सामथ्र्य अभिवृद्धि गर्न हातहतियार खरिदपट्टि लागे ।
विजय अभियान टुंगोमा पु¥याउन धेरैभन्दा धेरै बन्दुक आवश्यक रहेको उनले बुझिसकेका थिए । किनकि गोरखाका कतिपय छिमेकी देशले बन्दुक चलाउन थालिसकेका थिए । त्यति बेला एउटै बन्दुकलाई ६० रुपैयाँजति पथ्र्यो, जुन गोरखाजस्तो गरिब देशका लागि चानचुने रकम थिएन । उनले केही थानमात्रै खरिद गर्न सके । 

गोरखाली फौजका निम्ति बन्दुक नितान्त नौलो हतियार थियो । उनीहरूलाई बन्दुक चलाउन तालिम दिनुपथ्र्यो । यसका लागि बन्दुकको मर्मतसम्भार, एसेम्बलिङ, निर्माण आदिमा पारंगत व्यक्तिको खाँचो थियो । त्यही खाँचो पूरा गर्न उनले लखनउबाट तीन मुसलमानलाई साथ लिएर नेपाल आए । ती तीन मुसलमान थिए— शेख जरबार, महोमद ताकी र भेसा सिंह । (दिव्योपदेश, नेपाल ल कमिसन, पृ. ८)।
गोरखाली पल्टनलाई तालिम दिने र हतियार मर्मत, एसेम्बलिङलगायत काममा खट्ने गरी ती तीन मुसलमानलाई गोरखाली पल्टनमै भर्ती गरियो । उनीहरूलाई पल्टनको माथिल्लो पद एड्जुटेन्ट दिइएको थियो । यिनीहरूले गोरखाका तर्फबाट विभिन्न युद्धमा भागसमेत लिए ।
गोरखाली सेनामा उनीहरूको भर्तीपछि ‘सब–कम्ब्याट’ र वाण, घुँएत्रो आदि प्रयोग गरिने ‘मिसाइल कम्ब्याट’ आधारित परम्परागत ढाँचाको युद्धशैली बदलिँदै गयो र गोरखाली फौज आधुनिक बन्दै गयो । यसरी नेपाल निर्माण गर्ने गोरखाली फौजलाई आधुनिक बनाउनमा लखनउबाट आएका मुसलमानको ठूलो हात रहन गयो ।
काठमाडौं अन्तर्गतको नुवाकोट विजय गरेपछि पृथ्वीनारायणले त्यहाँ शस्त्र कारखाना खोले । त्यति बेला बन्दुकलाई आवश्यक पार्टपुर्जा, गोली आदि युरोपेली कालिगढले तयार पार्थे । यस्ता सामग्री भारतीय बजारबाट खरिद गर्नुपर्दथ्यो । त्यसका लागि पृथ्वीनारायण सेख जरबारलाई भारत पठाउँथे ।
बन्दुकको कुन्दाचाहिँ नुवाकोटमै बन्थ्यो । बन्दुक गोर्खालीका निम्ति नौलो भएकाले यसको निर्माण तथा प्रयोगमा उनीहरूले सुरुमा त्यति रुचि देखाएनन् । त्यसैले बन्दुक एसेम्बलिङ, मर्मत तथा युद्धमा यसलाई प्रयोग गर्ने काम पनि आरम्भमा मुसलमान सैनिककै काँधमा आइलागेजस्तो देखिन्छ । महोमद ताकीले विसं १८४५ मा भएको नेपाल–भोट युद्धमा लडेका थिए । 
पृथ्वीनारायणले काठमाडौं उपत्यका विजय गर्न खोज्दा कलकत्तास्थित इस्ट इन्डिया कम्पनीले काठमाडौंका राजा जयप्रकाश मल्ललाई सघाउन क्याप्टेन किनलकको नेतृत्वमा एन्साइन हार्डी (जसलाई पृथ्वीनारायणले ’दिव्यउपदेश’मा हाँडिसाब भनेका छन) सहितको फौज पठायो । तर, सिन्धुलीछेउ पौवागडीमा गोरखाली सेनाले ब्रिटिस सेनाको लामलाई बडो कुशलतासाथ चिरेर दुई भागमा विभाजित गरिदियो ।

विभाजित ब्रिटिस सैनिकमाथि गोरखाली सैनिकले अकस्मात् धावा बोलेपछि ब्रिटिस सैनिकहरू हतियारै छाडेर टाप कसे । गोरखाले ब्रिटिस सेनाका ४००–५०० बन्दुक कब्जा ग¥यो । 
कब्जामा लिइएका यी हतियार चलाउन पनि तिनै तीन मुसलमानले गोरखाली सैनिकलाई तालिम दिए । त्यही तालिम नेपाल राष्ट्रलाई विशाल बनाउने अभियानमा मूल्यवान् सिद्ध हुन पुग्यो ।
मुसलमानलाई सैन्य विशेषज्ञका रूपमा राख्ने क्रम पृथ्वीनारायणको निधनपछि पनि जारी रह्यो । बहादुर शाहको प्रशासनमा नेपाली सेनामा मिर नजर अलीलाई मासिक २५ रुपैयाँ तलब दिएर राखिएको थियो । उनी धनुकाँड चलाउने मोर्चामा थिए । त्यति बेला नेपाली सेनाका निम्ति धनुकाँड चलाउने र बनाउने काममा १० जना मुसलमान, चारजना पञ्जाबी हिन्दु र एक सिख पनि थिए । 
रणबहादुर शाहको पालामा विसं १८५० मा मसेदिल नामका मुसलमानलाई महिनावारी ५०१ रुपैयाँ तलब दिएर राखिएको थियो । नेपाली पल्टनलाई तालिम दिने जिम्मेवारी पाएका उनलाई फौजमा सर्दारी मान दिइएको थियो । सैनिकलाई तोप, बम आदि प्रहार गर्नेलगायत सम्पूर्ण तालिम दिने जिम्मा उनैको थियो । शस्त्र कारखानाको समग्र व्यवस्थापन पनि उनैले हेर्ने गर्थे ।
शेर जरबारले गोर्खाली सेनामा आकर्षक ओहदा र सेवासुविधा पाएका थिए । पृथ्वीनारायणले विजय अभियान अघि बढाउन आर्थिक अभाव भएपछि रैकर जमिन रजबन्धकी राखी पैसा उठाउनु परेको थियो । सन् १८१२ मा उनै जरबारले रैकर जग्गा रजबन्धकी राखेर १८ सय एक रुपैयाँ राज्यलाई दिएका थिए । यसले नेपालमा सेखको आर्थिक हैसियत सबल रहेको देखाउँछ ।
जरबारको मृत्युपछि उनका सन्ततिले पनि सेनामा भर्ती भएर नेपालको फौजी सामथ्र्य बढाउन योगदान पु¥याए । जरबारका छोरा जाबर बक्स, जाबरका छोरा कादर बक्स, कादरका छोरा अकबर सेख आदि नेपाली सेनाको फौजी तथा आतसबाजी बनाउने मोर्चामा क्रियाशील भए । 
मुसलमानलाई फौजमा सामेल गर्नेमात्र होइन, अन्य सवालमा पनि पृथ्वीनारायण मुसलमानप्रति सद्भाव राख्थे । गोरखाली व्यापार गर्न जान्ने जात होइन रहेछ भन्ने हेक्का उनलाई सन् १७४७ देखि १७५३ सम्म कुतीतर्फबाट हुने तिब्बतसँगको व्यापार आफ्ना हातमा लिएपछि अझ राम्रोसँग भएको थियो । गोरखालीबाट राम्ररी व्यापार हुन नसक्ने देखेपछि उनले हिन्दु सन्यासी र काश्मिरी मुसलमानलाई अघि सारेका थिए । यसरी मुसलमान समुदायका व्यापारीले नेपालको जग स्थापना गर्न आवश्यक खर्च जोहो गर्न पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए ।
जब कि काश्मिरी मुसलमानहरू पृथ्वीनारायणभन्दा उनका बैरी जयप्रकाशसँग बढी निकट थिए । तिब्बत र भारतबीचको व्यापार काठमाडौं अन्तर्गतका भूभागमार्फत हुने भएकाले काश्मिरी मुसलमानले यहाँ व्यापारिक कोठी स्थापना गरेका थिए ।
यति हुँदाहुँदै पनि काठमाडौं सर गरेपछि पृथ्वीनारायणले नेपालमा रहेका काश्मिरी मुसलमानलाई सजाय दिएनन् । किनलकको फौज ल्याएर गोरखालाई काठमाडौंबाट धपाउन षड्यन्त्र बुन्ने काममा संलग्न काश्मिरी मुसलमानप्रति पनि उनले सद्भाव देखाए । यस्तै काममा संलग्न इसाई धर्म अँगालेका केही नेवार, युरोपका इसाई पादरीहरू र हिन्दु गोसाईंलाई देशनिकाला नै गरे । तर, काश्मिरी मुस्लिमलाई चाहिँ उनीहरूका व्यापारिक केन्द्रमाथि अनेक खालका प्रतिबन्ध लगाउने काममात्र गरे । यसरी हेर्दा नेपालको एकीकरणमा मुस्लिम समुदायको योगदान अन्य समुदायको भन्दा कम देखिदैन । 


Ruslan

runner bike

ime

citizens bank

राजनीति

सिटिइभिटीको कामप्रति नेकपा महासचिव पौडेल असन्तुष्ट

३ साउन, काठमाडौं । सत्तारुढ दल नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)का महासचिव विष्णु पौडेलले प्राविधिक शिक्षा तथा व्यवसायिक तालिम परिषद (सिटिइभिटी)को काम कारबाहीप्रति असन्तुष्टि जनाएका छन् । मुलुकलाई समृद्ध बनाउने गरी आवश्यक जनशक्ति निर्माण गर्नुपर्ने सिटिइभिटीको काम चित्तबुझ्दो नभएको महासचिव पौडेलको भनाइ छ । सिटिइभिटी राष्ट्रिय कर्मचारी संगठनले शुक्रबार काठमाडौंमा आयोजना गरेको एक कार्यक्रममा बोल्दै महासचिव पौडेलले सिटिइभिटीको कामलाई प्रभावकारी बनाउने गरी सरकारको तर्फबाट आवश्यक

कर्मचारी प्रशासनलाई सुधार्न जस्तोसुकै कदम चाल्न तयार छौं: मन्त्री पण्डित

३ साउन, काठमाडौं । संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासनमन्त्री लालबाबु पण्डितले कर्मचारी प्रशासनलाई सुधार गरेर जनमुखी र परिणाममुखी बनाउन सरकार जस्तोसुकै कदम चाल्न पनि तयार रहेको बताएका छन् । मन्त्री पण्डितले कर्मचारी प्रशासनलाई सेवा प्रवाहको काममा जवाफदेही बनाउने गरी कानुन निर्माणमा सहयोग गर्न पनि प्रतिनिधिसभाका सांसदहरुलाई आग्रह गरे । शुक्रबार संघीय संसदको राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समितिको बैठकमा ‘संघीय निजामती सेवाको गठन, सञ्चालन र सेवाको सर्त सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको

अनेरास्ववियुले अब कसैसँग चन्दा नलिने

३ साउन, काठमाडौं । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) निकटको विद्यार्थी सङ्गठन अनेरास्ववियुले अबदेखि कसैसँग पनि चन्दा नलिने निर्णय गरेको छ । अनेरास्ववियु केन्द्रीय कमिटी बैठकको निर्णय सार्वजनिक गर्न बिहिबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा संयोजक ऐन महरले सङ्गठन सञ्चालन गर्न संस्थागत र व्यक्तिगत रुपमा निजी शैक्षिक संस्था तथा विश्वविद्यालयबाट कुनै आर्थिक सहयोग नलिने बताए । ‘अब अनेरास्ववियुले संस्थागत र व्यक्तिगत रुपमा निजी शैक्षिक संस्था तथा विश्वविद्यालयबाट कुनै पनि आर्थिक सहयोग लिन बन्द गरेको छ’, उनले भने, ‘कुनै 

अन्तर्राष्ट्रिय

काबुल विश्वविद्यालयमा बम विस्फोट, ४ जनाको मृत्यु

३ साउन, काबुल । अफगानिस्तानको राजधानी काबुलस्थित काबुल विश्वविद्यालयको दक्षिणतर्फको प्रवेशद्वारमा शुक्रबार बम विस्फोट भएको छ । यसमा परी चार जनाको मृत्यु हुनुका साथै अन्य आठ जना घाइते भएका छन् । स्थानीय समयाअनुसार शुक्रबार बिहान ७ः१० मा उक्त विस्फोट भएको प्रहरीले जनाएको छ । स्नातकोत्तर तहकोे परीक्षाका लागि विद्यार्थीको प्रवेश हुनेक्रममा विस्फोट भएको थियो । घाइते आठ जनामध्ये एक जना भने किशोरी रहेको जनाइएको छ । यस विस्फोटको अनुसन्धान जारी रहेको अधिकारीहरुले जानकारी 

पाकिस्तानका पूर्वप्रधानमन्त्री अब्बासी भ्रष्टाचार अभियोगमा पक्राउ

३ साउन, कराँची । पाकिस्तानमा अर्का एकजना पूर्व प्रधानमन्त्री भ्रष्टाचार गरेको अभियोगमा पक्राउ परेका छन् । हालका प्रधानमन्त्री इमराज खानभन्दा अगाडि सत्तामा रहेका शाहिद खक्वान अब्बासी भ्रष्टाचार अभियोगमा पक्राउ परेका हुन् । पाकिस्तानी सञ्चारमाध्यमका अनुसार अब्बासीलाई बिहीबार गिरफ्तार गरिएको हो । अघिल्लो साता मात्रै भ्रष्टाचार आरोपमा पाकिस्तानका पूर्वराष्ट्रपति असिफ अली जर्दारी पक्राउ परेका थिए । अब्बासीले तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी)को आयात सम्झौतामा अर्बौं रुपैयाँ अनियमितता गरेको आरोप 

अमेरिकी जलसेनाले इरानको ड्रोन खसालेको अमेरिकाको दाबी

३ साउन, काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले अमेरिकी जलसेनाले स्ट्रेट अफ होर्मुज भनिने समुद्री मार्गमा इरानको ड्रोन खसालेको बताएका छन् । उक्त ड्रोन अमेरिकी पानीजहाजभन्दा झन्डै एक किलोमिटरनजिकै उड्न थालेपछि खसालिएको ट्रम्पलाई उदृत गर्दै बीबीसीले जनाएको छ । गत जुनमा अमेरिकाको ड्रोन खसालेको इरानले भने अमेरिकाले दाबी गरेअनुरूप इरानको ड्रोन नखसालिएको बताएको छ । ह्वाइट हाउसमा बोल्दै ट्रम्पले हालको घटनालाई इरानले अमेरिकालाई उत्तेजित बनाउने प्रयत्न गरेको बताउँदै आफ्ना अधिकारी

विचार / ब्लग

भारतीय फुटबल स्टार सुनील छेत्रीले मेस्सीले भन्दा बढी गोल यसरी गरे

क्रिस्टियानो रोनाल्डो र लियोनेल मेस्सी सर्वकालीन फुटबल खेलाडीहरूमध्ये सर्वोकृष्ट हुन्। यी दुवै खेलाडी क्लब वा देशका लागि खेल्दा गोल गर्न सिपालु छन्। तर यी दुवै महान् खेलाडीले अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा गरेका गोल सङ्ख्याको सूचीको बीचमा अर्का खेलाडी छन् भन्दा धेरैलाई आश्चर्य लाग्न सक्छ। मेस्सीले भन्दा धेरै गोल गरेका खेलाडी भारतीय राष्ट्रिय टोलीका कप्तान सुनील छेत्री हुन् भन्दा अझ धेरै आश्चर्य लाग्न सक्छ। आइतवार राति थाईल्याण्डविरुद्धको एशियाली कप २०१९ अन्तर्गतको 

​लोकतन्त्रका खम्बामा खटपट

स्वतन्त्र राज्य व्यवस्थामा कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिकाबीचको त्रिकोणात्मक सम्बन्ध घनिष्ट हुनुपर्छ । संसदीय सुनुवाइ समितिले गत शुक्रबार प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश दीपकराज जोशीलाई प्रधानन्यायाधीश बन्ने बैधानिक बाटो रोकिदियो । यो निर्णयसँगै रामशाहपथस्थित सर्वोच्च अदालतको परिसरमात्र होइन, पुरै राष्ट्रिय राजनीति नै तरंगित बन्यो । हिजो अपरान्नहदेखि नै सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल मिडियामा यसको पक्ष÷विपक्षमा विभिन्न मत–अभिमत प्रकट भएका छन् 

अनशनको शक्ति जुटाउने सन्त चिकित्सक

► अतृप्त
प्राध्यापक डाक्टर गोबिन्द के.सी. को पन्ध्रौँ अनशन शृंखला भर्खरै अन्त्य भएको छ । जोरजुलूम गर्दा पनि पार नलागेपछि देशकै कार्यकारी प्रमुखको प्रत्यक्ष निगरानीमा पछिल्लो अनशन शृंखला सताइसौं दिनमा आएर टुङ्गोमा पुग्यो । बितेका ६ बर्षमा सन्त चिकित्सकका अनशन शृंखलाले राजधानी काठमाडौंदेखि मोफसलमा अवस्थित जुम्लासम्मको अविस्मरणीय यात्रा तय गरेका छन् । डा. के.सी. को निराहार यात्रा भोग्नेलाईभन्दा देख्नेलाई पट्यारलाग्दो प्रतित हुन्छ । 
Top