siddhartha

स्वर सम्राटका कालजयी सिर्जना र स्वर


Tuesday, 5 Dec, 2017 1:33 PM
मंसिर १९, स्वरसम्राट नारायणगोपाल यस लोकबाट बिदा भएको २७ बर्ष पुगेको छ ।  २७ बर्ष भयो नेपाली स्रोताहरुले उनका नयाँ गीत सुन्न नपाएको । तर, सम्झनाका लागि उनका सिर्जना र स्वर जीवित छन् । त्यो स्वर जसमा अदभूत मिठास र गाम्भीर्यता थियो, मान्छेका माया, प्रेम र बिरहका मर्मस्पर्शी भावहरु उनको स्वरमा सर्लक्क अटाएका थिए र नै त उनी यस लोकबाट बिदा भएर जाँदा लाखौं नेपालीको आँखा रसाएका थिए । उनी आज पनि सर्वाधिक सुनिने र मन पराइने गायकको कोटीमा पर्दछन् ।

त्रि–चन्द्रमा तबलाबादक
नारायणगोपालले पहिलो पटक त्रि–चन्द्र कलेजको चालीसौँ वार्षिकोत्वसमा आफ्ना मित्रहरूको आग्रहमा मञ्चमा उत्रिने आँट गरे । जसमा उनी पहिलो पटक तबलाबादक भएर प्रस्तुत भए ।  काठमाडौं किलागलमा जन्मेका गायक नारायणगोपालको स्वरको पहिचान गर्ने उनकै मित्र माणिकरत्न स्थापित थिए ।  नजीकैको टोल प्युखामा बस्ने माणिकरत्न र भेंडासिंग बस्ने प्रेमध्वज प्रधानले हिन्दी गीतमा स्वराभ्यास गर्थे । तर, नारायण गोपालले भने जहिले पनि ठट्टा गरेर हिन्दी गीत बिगारेर गाउँथे । ‘उनले हिन्दीलाई नेपाली बनाएर गीतको लय नै बिगारेर गाउथ’े प्रेमध्वज स्मरण गर्दछन् ।

माणिकरत्नको घर एक किसिमको संगीतशाला जस्तै थियो, कारण उनका काका सिद्धिरत्न स्थापित स्वयम् पनि एक कुशल वाद्यवादक थिए । नारायणगोपालको घरमा शास्त्रीय संगीत बाहेक आधुनिक संगीतमा रम्न उनका पिता आशागोपाल गुरुवाचार्यका कारण मनाही थियो । उस्ताद आशागोपाल गुरुवाचार्य आधुनिक संगीतलाई हलुका र रंगहीन मान्दथे । प्रेम–माणिकले आफ्नै संगीतमा गाउन सुरु गरिसकेका थिए । नारायणगोपाललाई नयाँ शैलीको संगीतको भोक जागेको थियो । त्यसैले उनले आफ्नै संगीतमा छ ओटा गीत तयार गरे । ती सबै गीतका गीतकार उनकै सहपाठी कवि रत्नशम्सेर थापा थिए । उनले त्यस संकलनमा चारओटा एकल, ‘स्वर्गकी रानी’ ‘आँखाको भाखा आँखैले’, ‘भो–भो मलाई नछेक’ ‘मधुमासमा यो दिल’ र दुइटा युगल – ‘बिछोडको पीडा’ र ‘ए कान्छा ठट्टैमा यो बैंश जानलाग्यो’ गीत गाए । यि गीतको रेकर्डिङ भारतको कोलकतामा गरिएको थियो । त्यसपछि यी गीतले विस्तारै नेपाल र नेपालबाहिर नेपालीको जनस्थानमा प्रभाव जमाउन थाल्यो । उनी एकाएक नेपाली मूलका प्रमुख स्वर भएर देखापरे । उनी युवा हृदयका प्रिय गायक नै मानिए । उनले त्यसपछि विस्तारै आफ्नो गायनमा परिवर्तन ल्याए ।  उनले गीतको चयन, शब्दको छनौट र भावस्थितिको अध्ययन गरेर नयाँ गीत गाए जसले गर्दा एक्कासि नेपाली गीतको स्तर हिन्दी गीतको तुलनामा अक्कासिँदै गयो । यसै समय नेपाली संगीतमा उदाएका पुष्प नेपाली, बच्चु कैलाश, तारादेवी, अम्बर गुरुङ, प्रेमध्वज प्रधान, नातिकाजी, शिवशंकर आदिका गीतसँग स्पर्श गर्दै नारायणगोपालले नेपाली गीतको आधुनिकतामा एक विशेष आयाम थपे । उनले आफ्नो गायन शैलीलाई व्यापक बनाउन आफ्ना प्रशंसक, प्रतिस्पर्धी र समकालीनसँग विचारविमर्श गर्न थाले ।  यसै क्रममा उनको भारत दार्जिलिङ्को भ्रमण गरे । बीसको दशकको शुरुवातमा भएको यो भ्रमणले उनले दार्जी्लिङबाट दुई कुरा पाए । पहिलो उनलाई अति नै माया गर्ने प्रशंसक पेमाललाई प्रेमीको रूपमा पाए भने त्यहीँ संघर्ष गरिरहेका एक होनहार संगीतकर्मी गोपाल योञ्जनलाई एक मीतका रूपमा ।

गोपाल योञ्जनसँगको मितेरी साइनो
गोपाल योञ्जनसितको मितेरी साइनोपछि उनको गायनमा ठूलै क्रान्ति आयो । नारायण–गोपाललाई मीत लगाइदिने ईश्वरवल्लभको भाषामा–‘नारायणगोपाल त्यसपछि नेपाली हृदयका गायक भए’ । उनले युवा हृदयलाई कोमल तवरले स्पर्श गर्दै प्रेमका, बियोगका र बिरहका गीत गाउन थाले । उनी यस समय साँच्चै नेपाली संगीतमा नायक भएर देखापरे । बीसको दशकमा उनको सक्रियताले नेपाली सुगम संगीत स्वर्णिम युगमा प्रवेश गरिसकेको थियो । यो समय नेपाली गायक गायिकाले मौलिकताको खोजीमा आफ्नै भाव, शैली र जगतका गीत खोजेर रचेर गाउन थालिसकेको कालावधि थियो । तर, यही समय पश्चिमी जगतबाट बब डायलन, बीटल्सका गीतका उधुम सुरु मात्र भएको थिएन त्यसको प्रभाव पनि आइसकेको थियो । यसलाई जित्न वा छोप्न नेपाली सांगीतिक जगतमा नयाँ बोध र नयाँ परिधानको खाँचो थियो । यही क्रममा नारायणगोपालले गोपाल योञ्जनसँग मिलेर असाध्य लोकप्रिय शैलीमा आधुनिक गीतहरू गाए । 

‘बिर्सेर फेरि मलाई नहेर’ ‘चिनारी हाम्रो धेरै पुरानो’ ‘तिम्रो जस्तो मुटु मेरो पनि’ ‘लौ सुन म भन्छु मेरो रामकहानी’ जस्ता गीतले गोपाल योञ्जनलाई नयाँ जीवन दियो भने नारायणगोपालले नेपाली सुगम संगीतमा एउटा विशेष स्थान बनाए र उनी एकाएक नेपाली युवाका नायक बन्न पुगे । उनको गायनको स्तरलाई छुन सक्ने प्रतिस्पर्धी देखिएनन् र उनले मानक खडा गरे । त्यही समय उनी हरेक संगीतकार प्रिय गायक भए । त्यतिवेला उनले युग बनिसकेका संगीतकार नातिकाजी, शिवशंकर, अम्बर गुरुङ, धर्मराज थापाजस्ता साधकका गीतलाई कण्ठबाटै गाए र उनी नेपाली सुगम संगीतका एक छवि बन्न पुगे । उनलाई चेतनाका गायक पनि भन्न थालियो । बीसको दशकमै उनले आफ्ना प्रशंसिका पेमालासँग विवाह गरेपछि उनको बसाइँ केही समय पोखरा र केही समय हेटौँडा भयो ।  यसै सन्दर्भमा उनको पोखरामा कवि भूपी शेरचनसँग र हेटौँडामा गीतकार संगीतकार भीम विरागसँग उठबस सुरु भयो यसको परिणमतः उनले ती स्रष्टाका गीतलाई पनि आफ्नै र उनकै संगीतमा गाएर कालजयी बनाए । भूपी शेरचनको ‘सानै हुरीमा बैँसको सपना’ ‘अल्झेछ क्यारे पछ्यौरी तिम्रो चियाको बुट्टामा’ र भीम विरागको रचना र संगीतमा ‘तिमीले पनि मजस्तै माया दिएर हेर’ गाए । प्रेम बिवाहपछि नारायणगोपालको गायनमा आएको परिवर्तनको आधा श्रेय उनकी पत्नी पेमालालाई र आधा श्रेय उनका मीतज्यू गोपाल योञ्जनलाई जान्छ । पहिलोपल्ट नारायणगोपाललाई ‘स्वरसम्राट’ भन्ने व्यक्ति कवि भुपी शेरचन हुन । २०२८ सालमा पोखराको एक कार्यक्रममा भुपिले नारायणगोपललाई स्वर सम्राट भनेर सम्बोधन गरेका थिए । पछि गोरखा दक्षिणबाहू दिँदा राजा विरेन्द्रले पनि स्वर सम्राट नै भनेर गरे । यसरी नारायणगोपाल निर्बिबाद स्वरसम्राट भए ।

परिवर्तनको संघारमा
हेटौँडाको छोटो बसाइँपछि नारायणगोपाल काठमाडौं आए र जागीरे भए नाचघरमा । आफ्ना मित्र माणिकरत्न र जनार्दन समको सहयोगले । नाचघर पस्दा उनी बाद्यवादकका रूपमा गएका थिए र उनी विस्तारै त्यहीँका हाकिमसम्म भए । उनले त्यहीँ रहँदा आफ्ना धेरै साथीहरू गुमाए वा उनले विस्तारै आफ्ना सहकर्मी, साथीहरूलाई छोड्दै गए । त्यसका धेरै कारणमध्ये उनको प्रसिद्धी, सफलता र उनीसँग हुर्कंदै आएको अहम् प्रमुख कारण बन्न पुग्यो । उनी चर्चित हुँदै गएपछि आफ्ना पुराना गीतकार साथी रत्नशमसेर थापाबाट पनि टाढिए । उनका गीत गाउनै छोडिदिए । उनी हाकिम भए पछि आफ्ना दोस्रो गुरु माणिकरत्नसँग बोलचाल बन्दको अवस्था बन्न पुग्यो । उनले मित्रता तोड्ने क्रममा आफ्ना बालसखा प्रेमध्वज प्रधानसँग पनि दुरी बढाए ।

आफ्ना मितज्यू गोपाल योञ्जनको विवाह पछि उनको गोपालसितको सम्बन्धमा पनि चिसोपन आयो । उनी एक्कासित परिवर्तनको नयाँ सँघारम पुगे जहाँ उनका सामू आफूपछिको नयाँ पुस्तासँग भेट भयो । त्यसमध्ये दिव्य खालिङसँग उनको जोडी जम्न पुग्यो र उनले खालिङका रचना र संगीतमा आफ्नो दोस्रो इनिङ शुरु गरे । त्यो दोस्रो इनिङमा उनले ‘सँधै नै म हाँसे तिमीलाई रुवाई’ ‘मायाको आधारमा सम्झौता नै हुन्छ’ ‘बिपना नभइ’ जस्ता गीतले उनलाई पुर्नस्थापित हुने मौका दियो । यसैसमय उनको गीतकार क्षेत्रप्रताप अधिकारी, कालिप्रसाद रिजाल, नोर्देन रुम्बा, दिनेश अधिकारी, विश्वम्भर प्याकु¥यालसँग उठबस शुरु भएपछि पुराना साथीसँगाती छुट्दै गए । संगीतकारमा नयाँ पुस्तामा शम्भुजित बास्कोटा, भूपेन्द्र रायमाझी, शुभबहादुर आदि देखापरे ।

असफलता
एक सफल गायक मानिने नारायणगोपालको जीवनमा असफलता लश्कर पनि थिए । उनी पहिलो पटक स्वर परीक्षमा अनुत्तीर्ण भए भने भारतको बरौडामा महाराज फिरदौस संगीत महाविद्यालयमा पढाइ अपूरो छोडेर फर्केर आए । चलचित्र माइतीघरमा पाश्र्वगायकको रूपमा गीत गाउन जाँदा उनी गाउन नसकेर अस्वीकृत भए । उनी सांस्कृतिक संस्थानको महाप्रबन्धक हुँदा उनको कारवाहीका कारणले धेरै कलाकार दशैँको मुखमा बेरोजगार भए ।  यसको दाग उनलाई जीवनभर लागिरह्यो ।

चुनौति र परीक्षामै आफ्नो गायनलाई स्वीकार्ने गायक, संगीतकार नारायणगोपाल इतिहासका ज्ञाता थिए । फुटबल खेलका पारखी थिए । चेसका खेलाडी थिए । उनी भान्सामा कुशल भान्से थिए । र, शौखिन फोटोग्राफर पनि थिए । उनले गायनबाहेक कार्यक्रम आयोजना गर्ने संयोजन गर्ने काममा पनि आफ्नो धेरै लगानी गरे । उनले आफ्नो एकल गायन स्वर्णिम सन्ध्या लिएर भारतको दार्जिलिङ् डुवर्स,साम्ची बाहेक नेपालमा पोखरा, नारायणघाटमा समेत कार्यक्रम गरे । उनले आफ्नै सम्पादकत्वमा बागीनाको प्रकाशन समेत गरे । मानिसलाई प्रकृतीले नै पूर्ण बनाएको हुँदैन । उसका केही न केही कमजोरी हुन्छन् नै । उनमा पनि केही कमजोरी थिए । तर गाएकको रुपमा उनी पूर्ण थिए ।  उनी भन्थे–‘म गाउँछु केवल जनताको लागि गाउँछु’



 


Ruslan

paicho

bussewa

राजनीति

​चितवन क्षेत्र नं ३ कोे सम्पर्क कार्यालय हाकिमचोकमा

१३ फागुन, चितवन । नेकपा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले जनताका गुनासो, विकासनिर्माण र सुशासनसँग सम्बन्धित काम संस्थागत रुपमा अगाडि बढाइने बताएका छन् । चितवन क्षेत्र नं ३ को सांसद सम्पर्क कार्यालय भरतपुर महानगरपालिका–९ स्थित हाकिमचोकमा आज उद्घाटन गर्दै प्रतिनिधिसभा सदस्यमा नवनिर्वाचित प्रचण्डले चितवनमा सुशासनसम्बन्धी काम र जनताका दैनिक समस्या समाधान गर्न 

हारको समीक्षा गर्न भन्दै रामचन्द्र पौडेलबाट पार्टी महाधिवेशनको माग

१३ फागुन, काठमाडौं । नेपाली काँग्रेसको जारी केन्द्रीय कार्यसम्पादन समिति बैठकमा वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेलले पार्टीको महाधिवेशन अबिलम्ब बोलाउन माग गरेका छन् । पार्टी केन्द्रीय कार्यालयमा जारी बैठकमा नेता पौडेलले पार्टी जतासुकैबाट कमजोर बनेको भन्दै महाधिवेशनको माग गरेका हुन् ।

काँग्रेस केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकले संसदीय दलको विधान अनुमोदन गर्ने

१३ फागुन, काठमाडौं । नेपाली काँग्रेस केन्द्रीय कार्यसमितिको बैठकले  ‘काँग्रेस संसदीय दलको विधान, २०७४’ अनुमोदन गर्ने भएको छ । पार्टी केन्द्रीय कार्यालय सानेपामा जारी केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकले पार्टीको संसदीय दलको विधान पारित गर्न लागेको हो । विधान पारित भएपछि संसदीय

अन्तर्राष्ट्रिय

उत्तर कोरियाविरुद्ध अमेरिकाले हालसम्मकै कडा नाकाबन्दी लगाउने

१२ फागुन । अमेरिकाले उत्तर कोरियाविरुद्ध अहिलेसम्मकै सबैभन्दा कडा नाकाबन्दी लगाउने घोषणा गरेको छ । नाकाबन्दी उत्तर कोरियाली, चिनियाँ तथा ताइवानी पानी जहाजविरुद्ध लक्षित हुने बताइएको छ । राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले यो नाकाबन्दी उत्तर कोरियाको परमाणु हतियार कार्यक्रम रोक्न एक महत्वपूर्ण प्रयास हुने बताएका छन् ।

सिरियामा जारी संघर्ष रोक्न बसेको सुरक्षा परिषदको बैठक निष्कर्षहीन

११ फागुन,न्युयोर्क । सिरियामा जारी संघर्ष रोक्ने उद्देश्यले बसेको संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषद्को बैठक निष्कर्षविहीन सकिएको छ ।बैठकमा सिरियामा जारी संघर्ष रोक्न ३० दिनका लागि युद्धविरामसम्बन्धी प्रस्तावमा छलफल भए पनि रुसको अडानका कारण पारित हुन सकेन । रुसले संयुक्त राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषद् सिरियामा मानवतावादी युद्धविरामका लागि तयार नभएको जनाएको छ ।

कन्या क्याम्पसमा बोको हरामको आक्रमण, अनुसन्धान थाल्न बुहारीको निर्देशन

१० फागुन, अबुजा । नाइजेरियाको एउटा कन्या क्याम्पसमा आतंकबादी समूह बोकोहरामले यसै हप्ता गरेको आक्रमणको तत्काल अनुसन्धान थाल्न नाइजेरियाका राष्ट्रपति मुहम्मद बुहारीले निर्देशन दिएका छन् । राष्ट्रपति बुहारीले मन्त्रिपरिषद्का तीनजना सदस्यलाई बुधबार घटनाका बारेमा अनुसन्धान गर्न निर्देशन दिनुभएको सरकारका प्रवक्ताले जानकारी दिए । 

विचार / ब्लग

माइत जाने चेलीलाई ५ सय ८० शब्दको सुझाव

माइत भन्ने बित्तिकै हरेक महिलाको अनुहारमा रौनक आउँछ । माइतको मोह महिलाले जीवनभर भुल्दैनन् । पतिले घरमा जतिसुकै सुख दिएको होस्, माइतमा पाइने सुखका अगाडि ती सबै कम लाग्छन् । माइतबाट सानो बोलावट मात्रै आउनुपर्छ, जानका लागि तुरुन्त तयार नहुने को नै होला र ? माइत जानु नराम्रो होइन । तर, प्रायः के पनि देखिन्छ भने जुन खुसी र उत्साहले महिलाहरु माइत जान्छन्, त्यति नै खुसी लिएर भने फर्कदैनन् ।

अध्यक्ष पद नै एमाले–माओवादी एकताको बाधक ! ओली र दाहालको आ–आफ्नै रणनीति

निर्वाचनलगत्तै पार्टी एकीकरण गर्ने बताएका दुई नेताले एकता प्रयास ठोस रुपमा अघि नबढेको बेला यस्तो कुरा बताउँदा दुबै पार्टीको एकता चाहनेलाई हौसला मिलेको थियो । आशा जागेको थियो । तर, एतिका दिन बितिसक्दा पनि पार्टी एकताले गति लिन सकेको छैन । 

१२ वर्षपछि प्रचण्डले सम्झिएकी दिपा

आफ्नो बच्चा बिरामी भएर धौलागिरी अन्चल अस्पताल बागलुङमा उपचार गराउँदै थिइन् दिलमाया रोका दिपा । बिहानको समय, त्यस्तै सवा आठ भएको हुँदो हो, उनको मोवाईलमा घण्टी वज्यो । उनले मोवाईल हेरिन कुनै परिचित नम्वर त थिएन, तै पनि फोन उठाईन । उनले हेलो भन्दा नभन्दै उताबाट आवाज आयो कतै परिचित जस्तो । हेलो दिपा जि हो ?
Top