ghaderi
esewa

खोकनामा उत्खनन् नगरेसम्म डोजर चलाउन दिन हुन्न : इतिहासविद् डा. रमेश ढुंगेल


Wednesday, 5 Dec, 2018 10:07 AM
१९ मंसिर, काठमाडौं । काठमाडौं–तराई द्रुतमार्गको प्रस्थान विन्दु काठमाडौंको खोकना अहिले चर्चामा छ । कारण हो त्यहाँ हजारौं बर्ष पहिलेको बस्तीका प्राचिन अवशेष पाइएको छ । द्रुतमार्गको प्रस्थान विन्दु खोकनालाई बनाउँदा महत्वपूर्ण स्थान नासिने भन्दै स्थानीयले विरोध गरेका छन् । तर नेपाली सेनाले भने खोकनालाई नै दु्रतमार्गको प्रस्थान विन्दु बनाउनु पर्ने अडान लिएको छ । स्थानीबासी र सेनाबीच तनावको स्थिति पैदा भएको छ । खोकनामा महत्वपूर्ण ऐतिहासिक तथ्य भेटिएपछि इतिहासकार र पुरातत्वविद्हरुको ध्यान आकृष्ट भएको छ । उनीहरुले खोकनाको उत्खनन् गरेर यसको इतिहासलाई केलाउनुपर्ने बताउन थालेका छन् । उनीहरुलले द्रुतमार्गको प्रस्थान विन्दुलाई परिवर्तन गन सुझाव दिएका छन् । खोकनाको स्थलगत भ्रमण गरी त्यहाँ भेटिएका प्राचिन बस्तुहरुको निरीक्षण गर्नु भएका इतिहासविद् डाक्टर रमेश ढुंगेलले न्यूज सेवासँगको कुराकानीमा त्यस क्षेत्रलाई जोगाउनु पर्ने भन्दै यस्तो तर्क पेश गर्नुभयो ।

खोकनाबासीले प्राचीन कालको इनार स्वाट्टै खनेर निकालेका छन् । विहारका खण्डहरु भेटिएका छन् । मञ्जुश्रीदेखि शिखीबुद्धसम्मको इतिहास छ त्यहाँ । सन्को पहिलो शताब्दीमै त्यहाँ बस्ती भएको प्रारम्भिक अनुमान लगाउन सकिन्छ । ३०० बर्षअघिसम्म त्यहाँ बस्ती थियो कि भन्ने लाग्छ । 
मञ्जुश्रीको थान अहिले पनि छँदैछ त्यहाँ । पुरानो मन्दिर भत्किएर नयाँ बनाएको छ । शिकालीको चौरलाई उत्खनन् नगरी बाटो बनाउनै दिन हुँदैन । पारिपट्टीबाट बाटो लगे पनि हुन्छ नि । पुरातात्विक क्षेत्रलाई नविगार्ने गरी बाटो खन्दा हुँदैन ? सुरुको सर्वेक्षण पारीपट्टीबाट थियो रे । त्यस्तो क्षेत्रलाई मिचेर अघि बढ्न हुन्छ ?
 
मैले त्यहाँ रहेका इनारहरुलाई हेरें । १६ सय बर्षसम्मको त एसै पनि देखियो । शिखीबुद्धको इतिहास पनि पाइएको छ । त्यसैले त्यहाँ २ हजार बर्षअघि बाटै बस्ती थियो भनेर भन्न सकिने प्रशस्त आधारहरु छन् । बाटोघाटो, इनार के छैन त्यहाँ ?बस्ती–बस्तीका अवशेष छन् । के कारणले त्यहाँको सभ्यता नष्ट भयो भन्न त अहिले सकिन्न । इन्जिनियरले भन्दैमा हुन्छ । उनीहरुले त बाटो बनाउन जानेका छन् । इनार देखोस कि पुराना इट्टा । ढलान गरेर बाटो बनाउँ भन्छ । हामी त पुरातात्विक चिज बचाउन सिकेका छौ । हामीले त बनाउन पर्यो भन्छौं । 
 
किरातकालभन्दा पहिलेको सभ्यता 
 
अब शिकाली भनेको शिखिबुद्धको हो । मञ्जुश्रीका थानहरु छन् । ति ‘अर्लि क्रिस्चियन इरा’ भन्दा अडाडिका हुन । त्यहाँ एउटा सभ्यता थियो । काठमाडौंको हाँडीगाउँ जस्तै ऐतिहासिक थलो हो खोकना । अब हाँडीगाउँ, चाँगुनारायणको बीचबाट बाटो लगिदिने ? बागमतीको पारीपट्टीबाट लगे भैगो नि । अब कतिपयले यतापट्टी जग्गा किनिसके । लाखमा किनेर करोडौमा जग्गाबेच्न खोज्नेहरु यसमा लागिपरेका छन् । सरकारका सचिवहरु, प्राविधिकहरु सबैले जग्गा किनेका छन् । प्लटिङ गरेका छन् दुई–तीनसय रोपनी जग्गा। उनीहरुले त्यतैबाट लैजानुपर्छ भनेर जोडबल गरिरहेका छन् । त्यस्तो महत्वपूर्ण इनार फेला परेको छ । त्यसलाई नष्ट गरेर कसरी बाटो लैजान दिने । सभ्यताको खोज गर्नु पर्यो । त्यस्तो ऐतिहासिक थलो भेटिएको छ । हाम्रो लागि त त्यो रोचक स्थान हो । यस्तो बेला झन् सरकारले पुरातत्वका जानकारहरुलाई त्यहाँको बास्तविकता के हो भनेर खोज्न लगाउनु पर्ने हो । त्यो स्थानलाई सुरक्षित गर भन्नु पर्ने हो । 
 
पाँच सय रोपनी क्षेत्रफल सुरक्षित गर्नुपर्छ 
 
पुरातात्विक उत्खनन् गर्ने हो भने चार–पाँच सय रोपनी क्षेत्रफललाई सुरक्षित गर्नुपर्छ । शिकालीको डाँडोको छेउछाउदेखि लिएर खोकनाको पच्चिम–दक्षिणपट्टीसम्म जोगाउनुपर्छ । खन्न दिन हुँदैन । अब त त्यहाँ सुत्न जानु पर्ने अवस्था भैसक्यो । 
 
सयौं घरका जगहरु भेटिएका छन् । महत्वपूर्ण किल्ला, रथ तान्ने सडक, पटाङ्गिनीहरु, विहारका अवशेष भेटिएका छन् । शीप जानेका र ‘पावर’ भएकाहरुले त जे गरे पनि भो नि त्यसो भए । 
 
किंवदन्ती पुष्टि गर्न सकिन्छ 
 
कतिपय हाम्रा इतिहासहरु किंबदन्तीमा मात्र छन् । तर त्यहाँ रहेका बस्तुहरुलाई हेर्दा त्यो बास्तविक इतिहास हो भन्ने स्पष्ट देखिन थालेको छ । म ञ्जुश्री भनेको हावादारी कुरा हो भन्थे । तर, मञ्जुश्री भन्ने मान्छे हो । बुद्धभन्दा पहिलेको मान्छेलाई बुद्धिष्टभित्र समाहित गरेर मान्यता दिएको मात्र हो । त्यहाँ मञ्जुश्रीसँग सम्बन्धित प्राचिन अवशेषहरु भेटिएका छन् । खोकनाका मान्छेहरु आँफै चारहजार बर्षभन्दा अघिका मान्छेजस्ता देखिन्छन् । 
 
काठमाडौं उपत्यकाको राम्रो चित्र
 
खोकना हाँडीगाउँ, चाँगुनारायण, विशालनगर, देउपाटन जस्तै ठाउँ हो । अब यि पुराना सभ्यतामा घरका जंगल बनिसक्यो । यहाँ उत्खनन् गरेर विगतका सबै इतिहास पल्टाउन पनि गाह्रो छ । त्यहाँ त खाली खेतहरु छन् । खोज्न निकै सजिलो छ । त्यसलाई त जोगाउन पर्यो । त्यसले प्राचिनतम मानिसको सभ्यताको जानकारी दिन्छ । देशको लागि गौरब गर्ने ठाउँ हुन्छ । बाहिरको मान्छेहरु आएर लाइन लागेर हेर्ने छन् । अहिले ३ हजार बर्ष पहिलाको सभ्यता पाइयो भने सानो कुरा हो त्यो ? काठमाडौं उपत्यकामा बस्तीको विस्तार कसरी भयो ? कति पुरानो ठाउँ हो यो भन्ने चित्र खोकनामा पाइने छ । 
 
सरकारलाई ‘कन्भिन्स’ गर्नुपर्छ
 
सरकारलाई कन्भिन्स गर्नुपर्छ । कहिले–काँही चेतना नभएर, बुझाइमा कमजोरी भएर पनि 
 
त्यस्तो गरिएको हुन सक्छ । हामीलाई पनि मन्त्रालयले सल्लाहाकारको रुपमा राखेको छ । हामी त्यहाँका जागिरदार त होइनौ तर विज्ञ समुहमा त मलाई पनि राखेका छन् । हामीले लागेको कुरा भन्ने हो  । सरकारको काम भनेको विकास निर्माण गर्ने हो । तर विकास निर्माण गर्ने भन्दैमा संस्कृति मास्न त भएन । त्यहाँका जनता सजग भए । हाम्रो पुरातात्विक चिज जान्छ भन्ने भयो । स्थानीय आँफैले खनेर कतिपय कुराहरु निकालिसके । यतिबेला त त्यो ठाउँलाई पुरातत्व विभागले कब्जा गरिसक्नु पथ्र्यो । त्यत्रो इनार खनेको पुरातत्वका मान्छेले हो र ? त्यहीका मान्छेले हो । स्थानीयहरुलाई त्यहाँ बाटो आओस् भन्ने चाहना छैन । उनीहरुले खोचे थाप्न गरेको हो भने पनि अब त त्यहाँ प्राचिन कुरा त देखिइसक्यो । यसलाई बेवास्ता गर्न भएन । सरकारले व्यापक अध्ययन गराइ दिन पर्यो । यो प्राचिन स्मारकलाई भत्काएर लैजाने कुरा आउँदैन । अब डोजर लगाएर भत्काउन खोजिन्छ भने म त त्यहाँ गएर सुत्न तयार छु ।


Ruslan

runner bike

ime

citizens bank

राजनीति

प्रकाशमान सिंहको आरोप-वर्तमान सरकार संघीयता असफल बनाउन लागिपरेको छ

१२ जेठ, काठमाडौं। नेपाली कांग्रेसका नेता प्रकाशमान सिंहले वर्तमान सरकार संघीयता असफल बनाउन लागिपरेको आरोप लगाएका छन्। नेपाली कांग्रेस काठमाडौं क्षेत्र नम्बर १ द्वारा आयोजित राष्ट्रिय जागरण अभियान कार्यक्रमलाई आइतबार संवोधन गर्दै नेता सिंहले प्रधानमन्त्री केपी ओलीका अभिव्यक्ति संविधानको मर्म र भावना विपरित आउन थालेको उल्लेख गर्दै मुलुकमा संवैधानिक संटक निम्तिन सक्ने दाबी गरे। प्रधानमन्त्रीमा अंहकार र दम्भ बढेको संविधान केही होइन अब म जे बोल्छु त्यही नै सबैले मान्नु पर्छ भन्ने जसरी प्रस्तुत हुनु असोभनीय 

जनताको शिर झुक्ने काम गर्दिन् र गर्न दिन्न : बिष्णु पौडेल

१२ जेठ, काठमाडौं । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी नेकपाका महासचिव बिष्णु पौडेलले आफुले रुपन्देहीका जनताको शिर झुक्ने काम नगर्ने र शिर झुक्ने काम पनि गर्न नदिने बताएका छन् । जिल्लाका अगुवा कार्यकर्ताहरुलाई नेकपाको प्रदेश ५ कार्यालय बुटवलमा सम्बोधन गर्दै महासचिव पौडेलले आफुले नैतिक मर्यादा कानुनी मर्यादा र अभिभारालाई नभुल्ने स्पष्ट पारे । उनले जनताको जगबाट खारिँदै आएको बिष्णु पौडेल जनमतलाई सधैँ सम्मान गर्दै आगाडी बढने बताउँदै प्रयोजित प्रचारबाट बिचलित नहुन कार्यकर्ताहरुलाई आग्रह गरे । बालुवाटार जग्गा प्रकरण पछि पहिलो

समाजवादी पार्टिको चेतावनी-संविधान संशोधन नभए सडकमा जान्छौँ

१२ जेठ, विराटनगर । समाजवादी पार्टीका अध्यक्ष एवम् पूर्वप्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईले मुलुकमा समानता स्थापना गर्न अझै संघर्ष चाहिने बताएका छन् । संविधानले जातीय र क्षेत्रीय भौगोलिक विविधता समेट्न नसकेको भन्दै उनले संविधानलाई पूर्ण बनाउन संघर्ष गर्नुपर्ने जिकिर गरेका हुन् । समाजवादी पार्टीले विराटनगरमा गरेको प्रादेशिक अभिमुखीकरण कार्यक्रममा बोल्दै उनले मुलुकमा असमानता र विभेद अन्त्य नभएसम्म समृद्धि नआउने दाबी गरे । उनले जनअपेक्षाअनुसार संविधान संशोधन नभए मुलुकका लागि दुर्भाग्य हुने बताए । कार्यक्रममा बोल्दै

अन्तर्राष्ट्रिय

चीनमा कार्गो जहाजमा ग्यास चुहिएर दुर्घटना, मृतकको संख्या १० पुग्यो

१२ जेठ, जिनान । चीनको शानदोङ प्रान्तको लोङयान बन्दरगाहमा शनिबार एउटा सामान बोक्ने पानीजहाजबाट कार्बन डाइअक्साइड ग्यास चुहिएका कारण दश जनाको मृत्यु भएको छ । स्थानीय अधिकारीहरुका अनुसार फुजियान सिपिङ कम्पनीको जहाज मर्मतका क्रममा ग्यास चुहिएको हो । उक्त दुर्घटनामा अरु १९ जना घाइते भएका छन् । घाइतेको स्थानीय अस्पतालहरुमा उपचार भइरहेको र उनीहरुको स्वास्थ्य अवस्था स्थिर रहेको छ । ग्यास चुहिएको सम्बन्धमा जिम्मेवार केही व्यक्तिलाई प्रहरीले गिरफ्तार गरेको छ । उक्त घटनाका बारेमा अनुसन्धान 

मतदातासँग मोदीको प्रतिज्ञा : खराब नियतले केही पनि गर्ने छैन

१० जेठ, काठमाडौं । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले आफूलाई थप पाँच वर्षको कार्यकालका निम्ति ‘ऐतिहासिक जनादेश’ दिएको भन्दै भारतीय जनतालाई धन्यवाद भनेका छन् । बिहीवार साँझ दिल्लीस्थित पार्टी मुख्यालयमा प्रवेश गर्दा उनलाई समर्थकहरूले गुलाफको फूल वर्षाएर स्वागत गरेका थिए । ‘हामी सबै एक नयाँ भारत चाहन्छौँ । म नतमस्तक भई धन्यवाद भन्न चाहन्छु,’ भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) का समर्थकहरूलाई सम्बोधन गर्दै उनले भने । ‘आउने दिनहरूमा म नराम्रो अभिप्राय वा उद्देश्यले कुनै काम गर्नेछैन । काम गर्दैगर्दा गल्ती पनि हुन 

​अमेठीमा राहुल गान्धी पतनको संकेत, मतान्तर बढाउँदै स्मृति इरानी

९ जेठ, काठमाडौं । रोमाञ्चक प्रतिस्पर्धा भइरहेको अमेठी सिट राहुल गान्धीका लागि खतरामा परेको छ । अमेठीको सुरुवाति मतगणनादेखि राहुल पछि परेका छन् । राहुलले केहीबेर अग्रता लिएपनि भाजपा उम्मेदवार तथा केन्द्रीय मन्त्री स्मृति इरानीले उनलाई फेरि पछि पारेकी छन् । 

विचार / ब्लग

भारतीय फुटबल स्टार सुनील छेत्रीले मेस्सीले भन्दा बढी गोल यसरी गरे

क्रिस्टियानो रोनाल्डो र लियोनेल मेस्सी सर्वकालीन फुटबल खेलाडीहरूमध्ये सर्वोकृष्ट हुन्। यी दुवै खेलाडी क्लब वा देशका लागि खेल्दा गोल गर्न सिपालु छन्। तर यी दुवै महान् खेलाडीले अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा गरेका गोल सङ्ख्याको सूचीको बीचमा अर्का खेलाडी छन् भन्दा धेरैलाई आश्चर्य लाग्न सक्छ। मेस्सीले भन्दा धेरै गोल गरेका खेलाडी भारतीय राष्ट्रिय टोलीका कप्तान सुनील छेत्री हुन् भन्दा अझ धेरै आश्चर्य लाग्न सक्छ। आइतवार राति थाईल्याण्डविरुद्धको एशियाली कप २०१९ अन्तर्गतको 

​लोकतन्त्रका खम्बामा खटपट

स्वतन्त्र राज्य व्यवस्थामा कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिकाबीचको त्रिकोणात्मक सम्बन्ध घनिष्ट हुनुपर्छ । संसदीय सुनुवाइ समितिले गत शुक्रबार प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश दीपकराज जोशीलाई प्रधानन्यायाधीश बन्ने बैधानिक बाटो रोकिदियो । यो निर्णयसँगै रामशाहपथस्थित सर्वोच्च अदालतको परिसरमात्र होइन, पुरै राष्ट्रिय राजनीति नै तरंगित बन्यो । हिजो अपरान्नहदेखि नै सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल मिडियामा यसको पक्ष÷विपक्षमा विभिन्न मत–अभिमत प्रकट भएका छन् 

अनशनको शक्ति जुटाउने सन्त चिकित्सक

► अतृप्त
प्राध्यापक डाक्टर गोबिन्द के.सी. को पन्ध्रौँ अनशन शृंखला भर्खरै अन्त्य भएको छ । जोरजुलूम गर्दा पनि पार नलागेपछि देशकै कार्यकारी प्रमुखको प्रत्यक्ष निगरानीमा पछिल्लो अनशन शृंखला सताइसौं दिनमा आएर टुङ्गोमा पुग्यो । बितेका ६ बर्षमा सन्त चिकित्सकका अनशन शृंखलाले राजधानी काठमाडौंदेखि मोफसलमा अवस्थित जुम्लासम्मको अविस्मरणीय यात्रा तय गरेका छन् । डा. के.सी. को निराहार यात्रा भोग्नेलाईभन्दा देख्नेलाई पट्यारलाग्दो प्रतित हुन्छ । 
Top