खोकनामा उत्खनन् नगरेसम्म डोजर चलाउन दिन हुन्न : इतिहासविद् डा. रमेश ढुंगेल


Wednesday, 5 Dec, 2018 10:07 AM
१९ मंसिर, काठमाडौं । काठमाडौं–तराई द्रुतमार्गको प्रस्थान विन्दु काठमाडौंको खोकना अहिले चर्चामा छ । कारण हो त्यहाँ हजारौं बर्ष पहिलेको बस्तीका प्राचिन अवशेष पाइएको छ । द्रुतमार्गको प्रस्थान विन्दु खोकनालाई बनाउँदा महत्वपूर्ण स्थान नासिने भन्दै स्थानीयले विरोध गरेका छन् । तर नेपाली सेनाले भने खोकनालाई नै दु्रतमार्गको प्रस्थान विन्दु बनाउनु पर्ने अडान लिएको छ । स्थानीबासी र सेनाबीच तनावको स्थिति पैदा भएको छ । खोकनामा महत्वपूर्ण ऐतिहासिक तथ्य भेटिएपछि इतिहासकार र पुरातत्वविद्हरुको ध्यान आकृष्ट भएको छ । उनीहरुले खोकनाको उत्खनन् गरेर यसको इतिहासलाई केलाउनुपर्ने बताउन थालेका छन् । उनीहरुलले द्रुतमार्गको प्रस्थान विन्दुलाई परिवर्तन गन सुझाव दिएका छन् । खोकनाको स्थलगत भ्रमण गरी त्यहाँ भेटिएका प्राचिन बस्तुहरुको निरीक्षण गर्नु भएका इतिहासविद् डाक्टर रमेश ढुंगेलले न्यूज सेवासँगको कुराकानीमा त्यस क्षेत्रलाई जोगाउनु पर्ने भन्दै यस्तो तर्क पेश गर्नुभयो ।

खोकनाबासीले प्राचीन कालको इनार स्वाट्टै खनेर निकालेका छन् । विहारका खण्डहरु भेटिएका छन् । मञ्जुश्रीदेखि शिखीबुद्धसम्मको इतिहास छ त्यहाँ । सन्को पहिलो शताब्दीमै त्यहाँ बस्ती भएको प्रारम्भिक अनुमान लगाउन सकिन्छ । ३०० बर्षअघिसम्म त्यहाँ बस्ती थियो कि भन्ने लाग्छ । 
मञ्जुश्रीको थान अहिले पनि छँदैछ त्यहाँ । पुरानो मन्दिर भत्किएर नयाँ बनाएको छ । शिकालीको चौरलाई उत्खनन् नगरी बाटो बनाउनै दिन हुँदैन । पारिपट्टीबाट बाटो लगे पनि हुन्छ नि । पुरातात्विक क्षेत्रलाई नविगार्ने गरी बाटो खन्दा हुँदैन ? सुरुको सर्वेक्षण पारीपट्टीबाट थियो रे । त्यस्तो क्षेत्रलाई मिचेर अघि बढ्न हुन्छ ?
 
मैले त्यहाँ रहेका इनारहरुलाई हेरें । १६ सय बर्षसम्मको त एसै पनि देखियो । शिखीबुद्धको इतिहास पनि पाइएको छ । त्यसैले त्यहाँ २ हजार बर्षअघि बाटै बस्ती थियो भनेर भन्न सकिने प्रशस्त आधारहरु छन् । बाटोघाटो, इनार के छैन त्यहाँ ?बस्ती–बस्तीका अवशेष छन् । के कारणले त्यहाँको सभ्यता नष्ट भयो भन्न त अहिले सकिन्न । इन्जिनियरले भन्दैमा हुन्छ । उनीहरुले त बाटो बनाउन जानेका छन् । इनार देखोस कि पुराना इट्टा । ढलान गरेर बाटो बनाउँ भन्छ । हामी त पुरातात्विक चिज बचाउन सिकेका छौ । हामीले त बनाउन पर्यो भन्छौं । 
 
किरातकालभन्दा पहिलेको सभ्यता 
 
अब शिकाली भनेको शिखिबुद्धको हो । मञ्जुश्रीका थानहरु छन् । ति ‘अर्लि क्रिस्चियन इरा’ भन्दा अडाडिका हुन । त्यहाँ एउटा सभ्यता थियो । काठमाडौंको हाँडीगाउँ जस्तै ऐतिहासिक थलो हो खोकना । अब हाँडीगाउँ, चाँगुनारायणको बीचबाट बाटो लगिदिने ? बागमतीको पारीपट्टीबाट लगे भैगो नि । अब कतिपयले यतापट्टी जग्गा किनिसके । लाखमा किनेर करोडौमा जग्गाबेच्न खोज्नेहरु यसमा लागिपरेका छन् । सरकारका सचिवहरु, प्राविधिकहरु सबैले जग्गा किनेका छन् । प्लटिङ गरेका छन् दुई–तीनसय रोपनी जग्गा। उनीहरुले त्यतैबाट लैजानुपर्छ भनेर जोडबल गरिरहेका छन् । त्यस्तो महत्वपूर्ण इनार फेला परेको छ । त्यसलाई नष्ट गरेर कसरी बाटो लैजान दिने । सभ्यताको खोज गर्नु पर्यो । त्यस्तो ऐतिहासिक थलो भेटिएको छ । हाम्रो लागि त त्यो रोचक स्थान हो । यस्तो बेला झन् सरकारले पुरातत्वका जानकारहरुलाई त्यहाँको बास्तविकता के हो भनेर खोज्न लगाउनु पर्ने हो । त्यो स्थानलाई सुरक्षित गर भन्नु पर्ने हो । 
 
पाँच सय रोपनी क्षेत्रफल सुरक्षित गर्नुपर्छ 
 
पुरातात्विक उत्खनन् गर्ने हो भने चार–पाँच सय रोपनी क्षेत्रफललाई सुरक्षित गर्नुपर्छ । शिकालीको डाँडोको छेउछाउदेखि लिएर खोकनाको पच्चिम–दक्षिणपट्टीसम्म जोगाउनुपर्छ । खन्न दिन हुँदैन । अब त त्यहाँ सुत्न जानु पर्ने अवस्था भैसक्यो । 
 
सयौं घरका जगहरु भेटिएका छन् । महत्वपूर्ण किल्ला, रथ तान्ने सडक, पटाङ्गिनीहरु, विहारका अवशेष भेटिएका छन् । शीप जानेका र ‘पावर’ भएकाहरुले त जे गरे पनि भो नि त्यसो भए । 
 
किंवदन्ती पुष्टि गर्न सकिन्छ 
 
कतिपय हाम्रा इतिहासहरु किंबदन्तीमा मात्र छन् । तर त्यहाँ रहेका बस्तुहरुलाई हेर्दा त्यो बास्तविक इतिहास हो भन्ने स्पष्ट देखिन थालेको छ । म ञ्जुश्री भनेको हावादारी कुरा हो भन्थे । तर, मञ्जुश्री भन्ने मान्छे हो । बुद्धभन्दा पहिलेको मान्छेलाई बुद्धिष्टभित्र समाहित गरेर मान्यता दिएको मात्र हो । त्यहाँ मञ्जुश्रीसँग सम्बन्धित प्राचिन अवशेषहरु भेटिएका छन् । खोकनाका मान्छेहरु आँफै चारहजार बर्षभन्दा अघिका मान्छेजस्ता देखिन्छन् । 
 
काठमाडौं उपत्यकाको राम्रो चित्र
 
खोकना हाँडीगाउँ, चाँगुनारायण, विशालनगर, देउपाटन जस्तै ठाउँ हो । अब यि पुराना सभ्यतामा घरका जंगल बनिसक्यो । यहाँ उत्खनन् गरेर विगतका सबै इतिहास पल्टाउन पनि गाह्रो छ । त्यहाँ त खाली खेतहरु छन् । खोज्न निकै सजिलो छ । त्यसलाई त जोगाउन पर्यो । त्यसले प्राचिनतम मानिसको सभ्यताको जानकारी दिन्छ । देशको लागि गौरब गर्ने ठाउँ हुन्छ । बाहिरको मान्छेहरु आएर लाइन लागेर हेर्ने छन् । अहिले ३ हजार बर्ष पहिलाको सभ्यता पाइयो भने सानो कुरा हो त्यो ? काठमाडौं उपत्यकामा बस्तीको विस्तार कसरी भयो ? कति पुरानो ठाउँ हो यो भन्ने चित्र खोकनामा पाइने छ । 
 
सरकारलाई ‘कन्भिन्स’ गर्नुपर्छ
 
सरकारलाई कन्भिन्स गर्नुपर्छ । कहिले–काँही चेतना नभएर, बुझाइमा कमजोरी भएर पनि 
 
त्यस्तो गरिएको हुन सक्छ । हामीलाई पनि मन्त्रालयले सल्लाहाकारको रुपमा राखेको छ । हामी त्यहाँका जागिरदार त होइनौ तर विज्ञ समुहमा त मलाई पनि राखेका छन् । हामीले लागेको कुरा भन्ने हो  । सरकारको काम भनेको विकास निर्माण गर्ने हो । तर विकास निर्माण गर्ने भन्दैमा संस्कृति मास्न त भएन । त्यहाँका जनता सजग भए । हाम्रो पुरातात्विक चिज जान्छ भन्ने भयो । स्थानीय आँफैले खनेर कतिपय कुराहरु निकालिसके । यतिबेला त त्यो ठाउँलाई पुरातत्व विभागले कब्जा गरिसक्नु पथ्र्यो । त्यत्रो इनार खनेको पुरातत्वका मान्छेले हो र ? त्यहीका मान्छेले हो । स्थानीयहरुलाई त्यहाँ बाटो आओस् भन्ने चाहना छैन । उनीहरुले खोचे थाप्न गरेको हो भने पनि अब त त्यहाँ प्राचिन कुरा त देखिइसक्यो । यसलाई बेवास्ता गर्न भएन । सरकारले व्यापक अध्ययन गराइ दिन पर्यो । यो प्राचिन स्मारकलाई भत्काएर लैजाने कुरा आउँदैन । अब डोजर लगाएर भत्काउन खोजिन्छ भने म त त्यहाँ गएर सुत्न तयार छु ।


global ime

runner bike

राजनीति

सभामुखमा पुष्पा भुसाललाई अघि सार्ने काँग्रेसको तयारी

६ माघ, काठमाडौं । प्रमुख प्रतिपक्ष नेपाली कांग्रेसले पनि सभामुखमा उमेदवारी दिने भएको छ । यसअघि कृष्णबहादुर महरालाई सभामुख बनाउँदा कांग्रेसले उमेदवारी दिएको थिएन । कांग्रेसले अहिले सभामुखमा कांग्रेस सचेतक पुष्पा भुसाललाई उमेदवार बनाउने तयारी गरेको छ । कांग्रेस स्रोतका अनुसार यस विषयमा पार्टीमा यसअघि पनि छलफल भइसकेको छ । ‘पार्टीमा यस विषयमा छलफल भइसकेको छ,’ कांग्रेसका एकजना नेताले भने,‘व्यक्ति हत्याको आरोप लागेकालाई सभामुख बनाउन हुँदैन ।’नेकपा सचिवालय बैठकले आइतबार स्थायी कमिटी सदस्य अग्नि सापकोटालाई उमेदवार बनाउने निर्णय गरेको थियो ।

राष्ट्रिय सभा चुनाव : आज राति १२ बजेदेखि मौन अवधि सुरु हुँदै

६ माघ काठमाण्डौ । आउँदो बिहीबार हुने राष्ट्रिय सभाको चुनावका लागि मौन अवधि आज रातिदेखि सुरु हुँदैछ ।आज राति १२ बजेदेखि मौन अवधि सुरु हुने भएकाले आज दिनभर मात्रै चुनावको प्रचारप्रसार गर्न पाइने निर्वाचन आयोगले जनाएको छ ।निर्वाचन आचारसंहिताअनुसार चुनाव हुनुभन्दा ४८ घण्टा अगाडिदेखि मौन अवधि सुरु हुन्छ । मौन अवधिमा आफ्ना वेबसाइट, ट्विटर, फेसबुक, भाइबर वा एसएमएसजस्ता सामाजिक सञ्जाल वा विद्युतीय माध्यमको प्रयोग 

एमसीसी देशको हितमा छ, स्वार्थीहरुले विरोध गरे : मन्त्री गुरुङ

५ माघ, डोटी । संघीय सरकारका महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री पार्वत गुरुङले अहिले चर्चामा रहेको अमेरिकी मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसन (एमसीसी) संसदबाट पारित हुने बताएका छन् । छाउपडी प्रथाको अवस्थाबारे बुझ्न सुदूरपश्चिमको भ्रमणमा रहेका मन्त्री गुरुङले एमसीसीमा अनावश्यक विवाद भइरहेको बताए । आइतबार डोटी जिल्ला सदरमुकाममा सञ्चारकर्मीहरूसँग संक्षिप्त कुरा गर्दै मन्त्री गुरुङले एमसीसीबारे बहस हुनु राम्रो भए पनि अहिले देखिएको कतिपय विवाद अनुचित भएको दाबी गरे । ‘विषयले संसदमा प्रवेश पाएपछि बहस, छलफल हुन्छ,’ मन्त्री गुरुङले भने, ‘यो प्रस्ताव संसदले सहजै अनुमोदन गर्छ ।’

अन्तर्राष्ट्रिय

प्रशान्त महासागरमा अचानक तापक्रममा बृद्धि, १० लाख चरा मरे

६ माघ, काठमाडौं । पछिल्लो १२ महिनामा १० लाख भन्दा बढी समुद्री चराहरु मारिएकाबारे वैज्ञानिकहरुले विशेष चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । चराहरुको एकसाथ मृत्युको यो इतिहासकै  सबैभन्दा ठूलो रेकर्ड भएको उनीहरुको भनाइ छ ।यसमा प्रशान्त महासागरको एउटा ठूलो सतही भाग अधिक तातो भएकाले नै यस किसिमका घटना भइरहेको अनुसन्धानकर्ताहरुले चेतावनी दिएका हुन् , जसलाई ‘ब्लब’ नाम दिइएको छ । सामान्य अर्थमा ब्लबको परिभाषा समुद्रको सतहबाट १६०० किलोमिटर सम्मको भूभाग ३ देखि ६ डिग्री बढीले तातिनु हो ।

भाजपा नेताको चेतावनी –५० लाख मुसलमानलाई लखेट्छौं

६ माघ, काठमाडौं । भारतको पश्चिम बंगालमा भारतीय जनता पार्टीका प्रमुख दिलीप घोषले मुसलमान घुसपैठियाहरुको पहिचान गरेर आवश्यक परेमा उनीहरुलाई भारतबाट बाहिर लखेटिने जनाएका छन् ।  एक र्यालीलाई आइतबार सम्बोधन गर्दै भाजपाका राज्यका प्रमुख घोषले भनेका छन, ‘५० लाख मुसलमान घुसपैठियाको पहिचान गरिनेछ र जरुरत परेमा उनीहरुलाई देशबाट बाहिर निकालिनेछ ।’ उनले अगाडि भनेका छन, ‘पहिला उनीहरुको नाम मतदाता सूचीबाट हटाइनेछ । जसले नागरिकता संशोधन कानुनको विरोध गरिरहेका छन् उनीहरु कि भारत विरोधी छन् कि बंगाल विरोधी हुन् । त्यसैले उनीहरु हिन्दु शरणार्थीलाई नागरिकता दिने कुराको विरोध गरिरहेका छन् ।’ 

यमनमा क्षेप्यास्त्र आक्रमण, ७० सैनिक मारिए

५ माघ, काठमाडौं । यमनमा भएको क्षेप्यास्त्र आक्रमणमा परी कम्तीमा ७० सैनिक मारिएका छन् । मरिब प्रान्तमा रहेको मस्जिदमा हुथी विद्रोहीहरुले गरेको आक्रमणमा परी शनिबार उनीहरुको मृत्यु भएको अस्पताल र  सैनिक स्रोतले जानकारी दिएको छ । शनिबार भएको यस आक्रमणमा परी ७० सैनिक मारिएका मरिब अस्पताल स्रोतले पुष्टि गरेको छ । यमनी राष्ट्रपति आबेद्राब्बो मानसुर हादीले कायर र आतङ्ककारी आक्रमण भनि निन्दा गरेका छन् । यस घटनामा परी अरु दर्जनौँ घाइते भएका छन् र तीमध्ये केहीको अवस्था गम्भीर रहेको बताइएको छ ।  घटनाका बारेमा हुथी विद्रोहीको तर्फबाट अहिलेसम्म कुनै प्रतिक्रिया आएको छैन । 

विचार / ब्लग

सी चिनफिङ भन्छन् -हिमालय वारिपारिको मैत्रीलाई नयाँ उचाइमा पुर्याऔँ

सी चिनफिङ
राष्ट्रपति श्रीमती विद्यादेवी भण्डारीको निमन्त्रणामा म छिटै चीनको मैत्रीपूर्ण छिमेकी देश नेपालको राजकीय भ्रमण गर्दैछु । मैले नेपालको भ्रमण गर्न लागेको यो पहिलोपटक हो, तथापि मलाई नेपाल अपरिचित भने लाग्दैन । नेपालमा शानदार पहाड र नदीहरू छन्, विशिष्ट संस्कृति पनि छ । त्यसैले म नेपालको भ्रमण गर्न धेरै पहिलेदेखि लालायित थिएँ । मैले चीनको भ्रमण गर्नुभएका धेरै नेपाली नेताहरूसँग धेरैपटक भेटवार्ता गरेको छु र उहाँहरूसँग गहिरो मित्रता पनि गाँसेको छु ।

भारतीय फुटबल स्टार सुनील छेत्रीले मेस्सीले भन्दा बढी गोल यसरी गरे

क्रिस्टियानो रोनाल्डो र लियोनेल मेस्सी सर्वकालीन फुटबल खेलाडीहरूमध्ये सर्वोकृष्ट हुन्। यी दुवै खेलाडी क्लब वा देशका लागि खेल्दा गोल गर्न सिपालु छन्। तर यी दुवै महान् खेलाडीले अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा गरेका गोल सङ्ख्याको सूचीको बीचमा अर्का खेलाडी छन् भन्दा धेरैलाई आश्चर्य लाग्न सक्छ। मेस्सीले भन्दा धेरै गोल गरेका खेलाडी भारतीय राष्ट्रिय टोलीका कप्तान सुनील छेत्री हुन् भन्दा अझ धेरै आश्चर्य लाग्न सक्छ। आइतवार राति थाईल्याण्डविरुद्धको एशियाली कप २०१९ अन्तर्गतको 

​लोकतन्त्रका खम्बामा खटपट

स्वतन्त्र राज्य व्यवस्थामा कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिकाबीचको त्रिकोणात्मक सम्बन्ध घनिष्ट हुनुपर्छ । संसदीय सुनुवाइ समितिले गत शुक्रबार प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश दीपकराज जोशीलाई प्रधानन्यायाधीश बन्ने बैधानिक बाटो रोकिदियो । यो निर्णयसँगै रामशाहपथस्थित सर्वोच्च अदालतको परिसरमात्र होइन, पुरै राष्ट्रिय राजनीति नै तरंगित बन्यो । हिजो अपरान्नहदेखि नै सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल मिडियामा यसको पक्ष÷विपक्षमा विभिन्न मत–अभिमत प्रकट भएका छन् 
Top