syangyong
nlic

संगीतमा ‘झरी’ विम्वको प्रयोग : कतै ‘रोमान्स’, कतै ‘विरह’


Saturday, 28 Jul, 2018 1:33 PM
१२ साउन, काठमाडौं । संगीत र प्रकृतिबीच अन्योन्याश्रित सम्बन्ध छ । संगीत प्रकृतिमै छ, कलाकारले त्यसको अनुकरण गरेका मात्र हुन् । कलकल बग्ने खोलाको पानी होस् वा आकाशबाट बर्सने थोपा, पानी आपैंmभित्र संगीत छ । यसभित्र संगीतको सातै सुर र साहित्यको नवरस पनि छ । यो कहिले छिटाउँछ त कहिले बर्सिन्छ, घरी सिमसिम गर्दै झर्छ त घरी झमझमे भाकामा दर्किन्छ । विचित्र छ पानी । संसारभरका कलाकारले यस्तो विचित्र पानीका फरक–फरक चित्र कोरिएका गीत–संगीत सिर्जना गरेका छन् । खोज्दै जाने हो भने हरेक मौसमका गीत हामी सुन्न पाउँछौँ । साउन–भदौ महिना पानीमय समय हो ।  पानीको प्रकृति हेरेर हामी कहिले रमाउँछौं त कहिले उदास हुन्छौं । यही पानीले नै हामीलाई बचाउँछ र बगाउँछ पनि । हाम्रा लागि यो राहत र आहत दुवै हो ।

लन्डनबाट प्रकाशित हुने वेदर जर्नलमा हालै प्रकाशित अनुसन्धानमूलक लेखअनुसार मौसमबाट प्रेरित भै सिर्जना गरिएका गीत–संगीत निकै लोकप्रिय हुन्छन् । रुचाइएका ती गीत–संगीतमा बब डिलन, जोन लेनन, पल म्याक कार्टिनीका सिर्जनाहरू अगाडि छन् । 

हामीकहाँ वर्षातको मौसम छ । वर्षतको समयमा मौसमअनुकूल संगीतको सान्दर्भिकता हुने नै भयो । अहिले नेपाली मिडियामा पनि वर्षा वा झरीको विषयलाई केन्द्रीय वा सहायक विषय बनाई तयार पारिएका अनेकौं गीत घन्किरहेका छन् । नेपाली संगीतमा पनि कतिपय राम्रा गीत–संगीत जन्मनुको भावभूमि मौसमले तयार पारेको पाइन्छ । आधुनिक र सुगम संगीत, लोक, पप आदि सबै विधामा झरी वा वर्षा श्रोतासँग संवाद गर्ने माध्यम बन्दै आएको छ । 

नेपाली चलचित्रका गीत
नेपाली चलचित्रका गीतमा पनि यसको व्यापक प्रयोग भएको छ । नेपाली सर्जकहरूले पनि पानी वा वर्षालाई केन्द्रमा राखेर वा सहायक विषय बनाई अनेक शब्द कोरेका छन्, धुन भरेका छन् र तिनलाई स्वरमा सजाएका छन् । यी सिर्जनाले निजी भावनात्मक अनुभूतिदेखि रोपाइँजस्ता सामूहिक कामसम्मलाई समेटेका कारण यस्ता गीत लोकप्रिय छन् । सामयिक यी गीतले रोपाइँका बेला कामले गलित किसानहरूको तन र मनको थकान पखेल्दै आएको छ, ठिटाठिटीको मनमा प्रेमको बीउ रोप्ने माध्यम बन्दै आएको छ । संगीतले प्रेममा मनमात्र रुझेकाहरूको तन पनि रुझाउँदै आएको छ । 

एकैसाथ रोमान्स अनि विरह 
मौसमको सन्दर्भ जोडेर रचिएका यस्ता गीत मौसमी कुरामा मात्र सीमित छैनन् । जसरी पानीको बर्साइमा विविधता छ, यससम्बन्धी गीतमा पनि उत्तिकै विविधता पाइन्छ । यस्ता गीतले हाम्रो जनजीवन, मायाप्रेम, सुखदुःख, रोमान्स र विरह सबैजसो भावलाई समेटेका छन् । बहुचर्चित लोकगीत ‘सिमसिमे पानीमा ज्यानले बेइमान गर्छ कि जिन्दगानीमा’ होस्, चाहे पानी पर्यो असिना झर्यो हाम्रो जनजिब्रोमा झुन्डिएका गीत हुन् । ‘असारै महिनामा पानी पर्यो रुझाउने’देखि ‘झरी परेको दिन आकाश हेरिरँहे’ गीतहरू पनि उसैगरी लोकप्रिय छन् । ‘मिर्मिरे साँझमा सिमसिमे पानी’ पानीको रिमझिम वर्षातको बेलाजस्तो गीत होस् वा साउने झरीमा त्यो गाउँको गोरेटोजस्तो, वर्षा वा झरीको प्रसंगले गीतलाई सुन्दर बनाएको छ । वर्षा अर्थात् पानी बिम्ब बनेर आउँदा पानी पानी भयो मेरो मन पनि श्रृङ्गारिक छ । धेरै गीतमा असार र साउनको पानी पर्ने मौसम आफ्नो मायालुको सम्झनाको प्रतीकका रूपमा पनि आएको छ । जस्तै, झझल्को लिएर आएछ सावन फेरि आँखामा । फेरि, झरी विरह बनेर पनि आएको छ, झरी परेको दिन आकाश हेरिरहेँ, तिमी आउने दिन भनी कति पर्खिएँ र झरी परिरह्यो मनमा थामिएन आँसुजस्ता गीतमा । यस्ता गीतको सूची निकै लामो छ । 

रोमान्स–यौन, आँसु–हर्ष, उदासी–उमंगजस्ता विषयलाई पानी वा वर्षाका माध्यमबाट प्रतीकात्मक र विम्बात्मक रूपमा प्रस्तुत गरिएकाले यस्ता गीतले फरक फरक मुडलाई समातेका छन् । 

पुरानादेखि नयाँ पुस्ता
पुरानामा मास्टर रत्नदास, फत्तेमान, नारायणगोपालदेखि नयाँमा सुनिल गिरी र विराट कडरियासम्मले वर्षायामलाई संगीतको विषय बनाएका छन् । रत्नदासको झमझम पानी पर्यो असारको रात दशकौंपछि पनि धेरैको ओठमा झुन्डियो । एकल गायन होस् वा सामुहिक गायन वर्षा र झरीका गीतहरू लोकप्रिय छन् । 

पानी कहिले गड्केर–झर्केर दर्कने पानी हेभी मेटल संगीत जस्तै हुन्छ । भिजूँ–भिजूँझैं लाग्ने वर्षा र नाचूँ–नाचूँझै लाग्ने संगीत उस्तै हुन् । मधुर आवाजमा पर्ने झरी र शास्त्रीय संगीतमा भेटिने माधुर्यमा पनि तादाम्यता हुँदो हो । जसरी सांगीतिक आलापले विरही भाव जगाउँछ, झरीले पनि घरी घरी विरही धुन गाउँछ । वर्षा वा झरीले तन–मनको थकान मेटेजस्तै संगीत श्रवणले पनि अदृश्य रुपमा यस्तै काम गर्छ । वर्षा र संगीतबीचको यस्तो अन्तरसम्बन्धकै कारण झरीको तीव्रता र मन्दताले सर्जकको मुडलाई पनि नौलो प्रयोग गर्ने उर्जा प्रदान गरिरहेको पाइन्छ । वर्षा वा झरी सुख–दुःख बनेर हाम्रो भावनामा मिसिएको छ । संगीतले हाम्रा यिनै भावनाका तन्तुहरूलाई झङ्कृत गर्छ । 

वर्षा आनन्दमात्र होइन, व्यक्ति र सिंगो समाजकै लागि चुनौती पनि बनिदिन्छ । यसले घरबार डुबाइदिन्छ, बस्ती बगाइदिन्छ । त्यसैले यो त्रासदीको विम्ब पनि हो । नेपाली संगीतमा यस्तै त्रासदीका कारण मनै चिर्ने सिर्जनाहरू जन्मिएका छन् । विप्लप प्रतीकको शब्द र दीप श्रेष्ठको आवाजको हर रात सपनीमा ऐठन हुन्छ गीतमा यो विम्ब सशक्त रूपमा आएको छ । कोसीले बाढीले हजारौंलाई विस्थापित गराएको विषयमा युवा पुस्ताका सर्जकहरूले निकै मार्मिक गीत बनाएका छन् । संगीत श्रोता र अन्जान बाबुको चरी लैजा समाचार र नाइट ब्यान्डको बासै बगायो त्यसकै अब्बल उदाहरण हुन् ।

 


Ruslan

machha bank

ime

samajik surachhya

राजनीति

भूमि समस्या निराकरणका लागि योजनाबद्ध काम हुँदै : मन्त्री अर्याल

२७ मंसिर, काठमाडौं । भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरीबी निवारणमन्त्री पद्मा अर्यालले सरकार भूमिसम्बन्धी सबै समस्या निराकरण गर्न योजनाबद्ध काममा लागेको बताईन् । आज महोत्तरीको बर्दिवास नगरपालिका–३ गौरीडाँडामा आयोजित अव्यवस्थित बसोबास व्यवस्थापनसम्बन्धी संवाद कार्यक्रममा मन्त्री अर्यालले अहिले भूमिबारे नीति निर्माण र कानूनसम्बन्धी काम भइरहेको बताईन । महोत्तरी जिल्लाका बर्दिवास र भङ्गाहा एवम् धनुषा जिल्लाको मिथिला नगरपालिकाका 

भूमि समस्या निराकरणका लागि योजनाबद्ध काम हुँदै : मन्त्री अर्याल

२७ मंसिर, काठमाडौं । भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरीबी निवारणमन्त्री पद्मा अर्यालले सरकार भूमिसम्बन्धी सबै समस्या निराकरण गर्न योजनाबद्ध काममा लागेको बताईन् । आज महोत्तरीको बर्दिवास नगरपालिका–३ गौरीडाँडामा आयोजित अव्यवस्थित बसोबास व्यवस्थापनसम्बन्धी संवाद कार्यक्रममा मन्त्री अर्यालले अहिले भूमिबारे नीति निर्माण र कानूनसम्बन्धी काम भइरहेको बताईन । महोत्तरी जिल्लाका बर्दिवास र भङ्गाहा एवम् धनुषा जिल्लाको मिथिला नगरपालिकाका 

शहीदको सपना पूरा गराउन लागिपरेका छौँ : अध्यक्ष दाहाल

२७ मंसिर, काठमाडौं । नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले नेपाली जनक्रान्तिका शहीदको सपना पूरा गराउन आफ्नो पार्टी प्रयासरत रहेको बताएका छन् । थारू भाषाको पत्रिका ‘मुक्तिक डगर’(मुक्तिको बाटो) को आज काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा विमोचन गर्दै उनले शहीद, बेपत्ता तथा घाइते योद्धाको सपना पूरा गराउन आफूले कोही कसैसँग पनि सम्झौता गर्न नसक्ने बताएका हुन् । नेपालको समग्र परिवर्तनका लागि शहीदले बगाएको रगत

अन्तर्राष्ट्रिय

ब्रेक्जिट सम्झौता बचाउन बेलायती प्रधानमन्त्रीको दौडधुप

२७ मंसिर, ब्रसेल्स । बेलायतको सत्तारुढ कन्जरभेटिभ पार्टीको नेतृत्वविरुद्ध ल्याइएको अविश्वास प्रस्ताव बिफल भएसँगै ब्रेक्जिट सम्झौता र आफ्नो करिअर जोगाउन सङ्घर्षरत बेलायती प्रधानमन्त्री थेरेसा मे तीन दिनको बीचमा दोस्रो पटक ब्रसेल्स आइपुगेकी छिन् । युरोपेली युनियनको मुख्यालयमा हुने वार्तामा युरोपेली मध्यस्थकर्ताहरुले प्रधानमन्त्री मेका पछिल्ला धारणाहरुका बारेमा विचारविमर्श गर्नेछन् । तर, यसअघि नै युरोपेली युनियनसँग भएको ५८५ पृष्ठको बहिर्गमनसम्बन्धी सम्झौतामा 

भियतनाममा बाढीका कारण १३ जनाको मृत्यु

२७ मंसिर, हनोइ ।  भियतनाममा यसैसाता आएको भारी वर्षा र त्यसपछिको बाढीमा परी कम्तीमा १३ जनाको मृत्यु भएको छ । देशको मध्य भूभागमा आएको बाढीका कारण ठूलो भौतिक क्षति पुगेको भियतनामको प्राकृतिक प्रकोप नियन्त्रण समितिले जानकारी दिएको छ । मध्य भियतनामका पाँच ओटा प्रान्तमा बाढीले १४ जना व्यक्तिलाई बगाएर लगेको र तीमध्ये १३ जनाको शव भेटिएको तथा एकजना अझै बेपत्ता रहेको समितिले जनाएको छ । सो बाढीले करिब १२ हजार 

पपुआ विद्रोहीबाट आत्मसमर्पणको प्रस्ताव अस्वीकार

२६ मंसिर, जकार्ता ।  इन्डोनेसियाली सेनाले आत्मसमर्पण गर्न गरेको आग्रहलाई पृथकतावादी पपुआ विद्रोही समूहले बुधबार अस्वीकार गरेको छ । पपुआ विद्रोहीले गत साता निर्माण कार्यमा संलग्न कम्तीमा १६ जना कामदारको नृशंस हत्या गरेका थिए । कामदारको हत्यापछि सेनाले गरेको कारबाहीमा निर्दोष गाउँले मारिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ । पपुआ विद्रोही समूह र सेनाबीच पछिल्लो एक दशकदेखि सङ्घर्ष जारी छ । यद्यपी दुबै पक्षबाट मानव अधिकारको गम्भीर 

विचार / ब्लग

​लोकतन्त्रका खम्बामा खटपट

स्वतन्त्र राज्य व्यवस्थामा कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिकाबीचको त्रिकोणात्मक सम्बन्ध घनिष्ट हुनुपर्छ । संसदीय सुनुवाइ समितिले गत शुक्रबार प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश दीपकराज जोशीलाई प्रधानन्यायाधीश बन्ने बैधानिक बाटो रोकिदियो । यो निर्णयसँगै रामशाहपथस्थित सर्वोच्च अदालतको परिसरमात्र होइन, पुरै राष्ट्रिय राजनीति नै तरंगित बन्यो । हिजो अपरान्नहदेखि नै सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल मिडियामा यसको पक्ष÷विपक्षमा विभिन्न मत–अभिमत प्रकट भएका छन् 

अनशनको शक्ति जुटाउने सन्त चिकित्सक

► अतृप्त
प्राध्यापक डाक्टर गोबिन्द के.सी. को पन्ध्रौँ अनशन शृंखला भर्खरै अन्त्य भएको छ । जोरजुलूम गर्दा पनि पार नलागेपछि देशकै कार्यकारी प्रमुखको प्रत्यक्ष निगरानीमा पछिल्लो अनशन शृंखला सताइसौं दिनमा आएर टुङ्गोमा पुग्यो । बितेका ६ बर्षमा सन्त चिकित्सकका अनशन शृंखलाले राजधानी काठमाडौंदेखि मोफसलमा अवस्थित जुम्लासम्मको अविस्मरणीय यात्रा तय गरेका छन् । डा. के.सी. को निराहार यात्रा भोग्नेलाईभन्दा देख्नेलाई पट्यारलाग्दो प्रतित हुन्छ । 

लालबाबु पण्डितको ‘सेलिब्रेटी’ मोह, आफ्नै कर्मचारीलाई पागल भन्न मिल्छ ?

कर्मचारी समायोजन अन्र्तगतको स्वेच्छिक अवकाशको विषयलाई लिएर यतिबेला प्रधानमन्त्री, मन्त्री र कर्मचारीबीच जुहारी चलिरहेको छ । अवकाशको विषयलाई लिएर दुवै पक्ष एकअर्काप्रति तिखो टिप्पणीमा उत्रिएका छन् । उनीहरुबीचको आरोप–प्रत्यारोपलाई सुन्दा दुवै पक्ष एकअर्काप्रति पूर्णरुपमा सशंकित् र अविश्वस्त देखिएका छन् ।
Top