सयौं वर्षअघिको शहर र बस्ती खोज्न वुद्धभुमी तिलौराकोटमा उत्खनन् गरिदै


Friday, 25 Mar, 2016 8:15 AM

१२,चैत,लुम्बीनी ।  कपिलवस्तु स्थित बुद्धस्थलका ४ ठाउमा उत्खननको कार्य शुरु भएको छ । युनेस्को, जेफिड (जापान फन ईन ट्रस्ट) र नेशनल जियोग्राफी सोसाईटी अमेरिकाको सहयोगमा दोस्रोचरणको तिलौराकोट उत्खनन् अन्वेषण परियोजना अन्र्तगत तिलौराकोटका ३ र निग्रोधारामको एक ठाउमा उत्खनन् थालिएको छ ।

पुरातात्बिक तथा ऐतिहासिक स्थल तिलौराकोट (प्राचीन कपिलबस्तु) को दरबार देखि २० मिटर दक्षिणी भाग र सो संगै अघिल्लो बर्ष संरचना मात्र खोलेर छाडिएको मध्यभागमै रहेको पोखरीको पश्चिम दक्षिण भाग, तिलौराकोटको पुर्वीद्वार देखि २५ मिटर दक्षिण र निग्रोधारामको मुख्य संरचना स्थलको बाहिरको भागमा उत्खनन थालिएको छ ।

लुम्बिनी बिकास कोष, पुरातत्व बिभाग र बेलायतको दुरहाम बिश्व बिद्यालयका पुरातत्वविदहरुको संयुक्त टोलीले उत्खनन थालेको हो उत्खननमा दुरहाम बिश्वबिद्यालय बेलायतका सह उपकुलपति पुरातत्बबिद डा. रबिन कनिङ्गहम  सहित डा. मार्क मेनुवल, डा. क्रिस्टोफर डेभिस, डा. जेनिफर, डा. किय स्टिकलेण्ड र अनुस सहित १० विदेशी, लुम्बिनी बिकास कोषका बरिष्ठ पुरातत्व अधिकृत कृष्णबहादुर केसीको नेतृत्वमा ५ जना, पुरातत्व बिभागका प्रबक्ता तथा प्रमुख पुरातत्व अधिकृत रामबहादुर कुवरको नेतृत्वमा ५ जना र युनेस्कोका २ नेपाली परामर्शदाता वरिष्ठ पुरातत्वबिद् कोषप्रसाद आचार्य र बसन्त बिडारी २२ जना सहभागी छन् । 

पुरातात्विक स्थलको अन्बेषण अन्र्तगत फिल्ड भिजिट, तिलौराकोट, कुदान र अरौराकोटको टोटल स्टेशन मेसिनको प्रयोग गरि रिस्क म्यापिङ्ग, तिलौराकोटमा जियोफिजिक्स र अगरकरिङ्ग मार्फत ३/४ मिटर गहिराई सम्मको माटोको कल्चरल म्यापिङ्ग भईरहेको कुवरले बताए । त्यसै गरि उत्खनन कार्य संगै भिजिटर सर्वेको कार्य समेत नियमित राखिने उनले बताए ।
पछिल्लो समय तिलौराकोट सहितको बुद्धस्थल बरपर अधिग्रहरण गर्ने बिषयको हल्ला मात्रै रहेको उनले प्रष्ट पारे । “बाहिर हल्ला चले जस्तो पुरातत्व बिभागले पुरातात्विक क्षेत्र वरिपरिको जग्गा अधिक्रहरण गर्ने बिषय हल्ला मात्र हो । पुरातत्व बिभागले अधिक्रहरण गर्ने भन्दा पनि केही पुराना संरचना भेटिएका क्षेत्रमा संरक्षित क्षेत्र घोषणा गर्ने योजना भए पनि जग्गाको बिक्री बितरण र उपयोग गर्ने कार्यमा नै बन्देज लगाउने बिषयमा सत्यता नभएको बताए । 

लुम्बिनी बिकास कोषका बरिष्ठ प्रशासकिय अधिकृत ज्ञानेन्द्र राईले लुम्बिनी बिकास कोषले पुरातात्विक क्षेत्र वरिपरि अधिकरणकालागि कुनै योजना नबनाएको स्पष्ट पारे । लुम्बिनी बिकास कोष ऐन २०४२ अनुसार संरक्षित क्षेत्र घोषणा गर्ने प्रक्रिया अगाडी बढन सक्ने भए पनि पुरातात्विक क्षेत्र वरपरका जग्गा उपभोगमा कुनै बन्देज नहुने उनको भनाई थियो । पछिल्ला ४ बर्ष यता उत्खनन्ले कपिलवस्तुको तिलौराकोट नै प्राचीन कपिलवस्तु भएको भन्ने बिषयमा धेरै प्रमाण जुटने क्रम रहेकाले आफुहरुले भारतिय राजदुतावाससँग समन्वय गरी भारतिय पुरातत्वविदसँग छलफल गरी तिलौराकोट बारेको भ्रम चिर्ने तयारीमा रहेको राईले बताए । 

उत्खनन्बाट तिलौराकोटको प्राचीन काल क्रम पत्ता लाग्ने र भित्र प्रबेश गर्ना साथ प्राचीन शहरको व्यवस्थित र ऐतिहासिक रुपरंग देख्न सकिने प्रोफेसर तथा प्रमुख पुरातत्वबिद् डा. रबिन कनिङघमले बताए ।
अहिलेको उत्खनन्ले तिलौराकोटको ऐतिहासिकता पुष्टी गर्दै यस क्षेत्रको विकासकालागि कोसे ढुङ्गा साबित हुने उत्खनन्मा संलग्न युनेस्को कन्सल्ट्याण्ट तथा वरिष्ठ पुरातत्वबिद् कोषप्रसाद आचार्यले बताए । अहिलेको उत्खनन्बाट प्राचीन शहरको स्वरुप र सा“स्कृतिक विकास क्रम थाह लाग्ने बताईएको छ ।
त्यत्ती खेर घर बनाउने के के प्रयोग गरिन्थ्यो ?, कस्तो घर बनाईन्थो र आर्थिक समाजिक पाटो पनि केलाईने उनले बताए । तिलौराकोटको विकास क्रम कसरी अघि बढ्यो र कुन कुन समयमा कस्ता समुदायको बसोबास रहयो भन्ने थाहा लाग्ने उत्खननमा संलग्न वरिष्ठ पुरातत्वविद् बसन्त बिडारीले बताए । बिगत बर्षमा गरिएका उत्खननको प्रतिबदेन केही दिनमै सार्वजनिक भएसंगै तिलौराकोट बैज्ञानिक रुपमा नै प्रमाणित हुने उनले बताए ।
पछिल्लो ४ बर्ष यता तिलौराकोटको लोहसरिया स्तुप, पुर्वी सुरक्षा पर्खाल, उत्तरी सुरक्षा पर्खाल, समय माई मन्दिर नजिकैको क्षेत्र, कन्थक स्थुप नजिकैको क्षेत्र र मुख्य दरबार क्षेत्रको पोखरीको उत्तरी पर्खालको र पश्चिमद्वारको पुर्व भाग लगायतका क्षेत्रमा उत्खनन सम्पन्न भै सकेको छ । तिलौराकोट (प्राचीन कपिलबस्तु) राजा शुद्धोदनको राजप्रासाद तथा भगबान गौतम बुद्धको २९ बर्षको युबा अबस्था बितेको क्रीडास्थलको रुपमा रहेको छ । 
 यसै क्रममा भुटानका परराष्ट्र मन्त्री लेम्पो दाम्चोई दोर्जी प्राचीन कपिलवस्तुमा रहेका बुद्ध स्थलहरुको अवलोकन भ्रमण गर्नु भएको थियो पोखरामा सार्क स्तरीय बिदेश मन्त्रीको बैठक सकेर लुम्बिनी हुदै आएका उहाले शनिवार आधा दर्जन बुद्ध स्थलहरुको अवलोकन भ्रमण गरे । उहासंगै रहेको ८ सदस्यीय टोलीले निग्रोधराम कुदान, गोटीहवा।, तिलौराकोट, धमनिया, निगालीकोट, सगराहवा लगायतका बुद्ध स्थल पुगेका थिए । टोलीलाई लुम्बिनी विकास कोषका सदस्य सचिव अजितमान तामाङले ती स्थलहरुको ऐतिहासिक पृष्ठभुमी र महत्वका बिषयमा जानकारी गराएका थिए ।

यस्तै उहाले तिलौराकोटमा गरिएको उत्खनन र अन्वेशषको उपलब्धी, प्राप्त प्रमाणहरु, ऐतिहासिक पृष्ठभुमी लगायतका बिषयमा जानकारी गराएका थिए । तिलौराकोटको मुख्य दरबार, पश्चिमी र पुर्बीद्धारमा समेत पुगेर मन्त्री दोजीले संचारकर्मीसंग  कुराकानी गर्दै बुद्ध स्थलमा पाईला टाक्ने आफनो सपना साकार भएको बताए ।
 करौडो मानिसको आस्थाको केन्द्रलाई सबैले मिलेर योबजनाबद्ध विकास गर्नुपर्ने उनले सुझाव दिए । तिलौराकोट बुद्धका पिता राजा सुद्धोदनको राज प्रसाद तथा निग्रोधराम बुद्धत्व प्राप्त गरे पछि पहिलो पटक आएर आफनो आमा बुवा र छोरालाई भेटघाट गरी शिक्षा दान दिएको स्थलको रुपमा मानिएको छ । यस्तै गोटीहवा क्रकुछन्द र निगालीकोट कनकमुनीको जन्मथलोका रुपमा मानिएको छ । कपिलवस्तु आउनु अघि मन्त्री दोर्जेले लुम्बिनीको समेत भ्रमण गरेका थिए ।  


global ime

runner bike

https://esewa.com.np/#/home

राजनीति

लकडाउनको पालना गर्न र गम्भीर हुन भारतीय प्रधानमन्त्रीको आग्रह

१० चैत, काठमाडौँ ।
भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी आफ्ना नागरिकलाई लकडाउनको पालना गर्न आग्रह गरेका छन् ।  मोदीले सामाजिक सञ्जाल ट्विटरमा लेखेका छन्, ‘लकडाउनलाई कतिले अझै पनि गम्भीरतापूर्वक लिइरहेका छैनन् । कृपा गरेर आफूले आफैलाई बचाउनुस्, आफ्नो परिवारलाई बचाउनुस् र निर्देशनलाई

गगन थापाको प्रस्ताव सांसदको १ महिनाको तलब जम्मा गरौं

१० चैत, काठमाडौँ ।
नेपाली कांग्रेसका नेता तथा सांसद गगन थापाले सरकारको कोरोना कोषमा  प्रत्येक सांसदको १ महिनाको तलब जम्मा गर्ने प्रस्ताव गरेका छन् । सामाजिक सञ्जाल मार्फत उनले भनेका छन्   "जसले जहाँबाट जति सक्छौं यो कोषमा सहयोग गरौं र विपदमा श्रोत जुटाउन साथमा छौं भनेर सरकारलाई

देशलाई तुरुन्त लकडाउन गर्न काँग्रेस नेताको माग

१० चैत, काठमाडौँ ।
नेपाली काँग्रेसका नेता डा शेखर कोइरालाले मुलुकमा तुरुन्त लकडाउन गर्न सरकारसँग माग गरेका छन् । सामाजिक सञ्जाल मार्फत डा कोइरालाले भारतबाट आउने मानिसको लर्कोले कोरोना पनि सँगसँगैं ल्याउन सक्ने भन्दै तुरुन्त लकडाउन गर्नुपर्ने बताएका हुन् । नेता शेखरले विस्वव्यापी रुपमा

अन्तर्राष्ट्रिय

चीनमा २ हजार ४ सय मात्र कोरोना संक्रमित, ७६ हजार २ सय निको भए, जनजीवन सामान्य बन्दै

एजेन्सी । चीनमा कोरोना भाइरसका संक्रमित जम्मा २ हजार ४ मात्र रहेका छन् । ७६ हजार २ सय ३८ जना उपचारपछि घर फर्किएका छन् । ४ सय ६६ जना संक्रमित गम्भीर अवस्थामा रहेका छन् । चीनमा ८१ हजार ५ सय ५४ जना संक्रमित भएकामा ३ हजार ३ सय १२ जनाले ज्यान गुमाएका छन् ।यी बिरामी पनि धेरै विदेशमा संक्रमित भएका वा विदेशबाट आएर चीनमा नयाँ संक्रमण देखिएको चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् । चीनमा नयाँ बिरामी नदेखिए पनि विदेशमा 

कोरोनाका कारण युरोपकै सबैभन्दा कम उमेरका किशोरको पोर्चुगलमा निधन

१७ चैत काठमाडौ । कोरोना भाइरसका कारण युरोपमै सबैभन्दा कम उमेरका १४ वर्षीय एक किशोर भिक्टर राफेल बास्टोस गोडिन्होको पोर्चुगलमा ज्यान गएको छ।  दक्षिणी पोर्टोको ओभर शहरका यी किशोरको  सान्टा मारिया डे फेइरास्थित साओ सेबास्टिओ अस्पतालमा निधन भएको स्थानीय पत्रपत्रिकाले जनाएका छन्। उनको निधन आइतबार भएको थियो। उनी फुटसलका उदयमान खेलाडी भएको बताइन्छ। पोर्चुगाली फुटबल संघले पनि उनको निधनमा संवेदना जनाएको छ। 

देशबासीलाई बेलायती प्रधानमन्त्रीको पत्र– कोरानाका कारण अवस्था थप खराब बन्न सक्छ

१६ चैत, काठमाडौं । कोरोना भाइरसको संक्रमणका कारण उत्पन्न पस्थिति सुधार हुनुको साटो झन खराब बन्दै जाने जोखिम रहेको बेलायती प्रधानमन्त्री बोरिस जोन्सनले बताएका छन् । सेल्फ आइसोलेसनमा रहेका प्रधानमन्त्री जोन्सनले बेलायती नागरिकको नाममा जारी गरेको पत्रमा आउँदा दिनमा अवस्था थप भयावह बन्न सक्ने चेतावनी दिइएको हो । प्रधानमन्त्री जोन्सनको पत्र हरेक बेलायतीको घरमा पठाईँदै छ ।

विचार / ब्लग

महान क्रान्तिकारी आमा र सासुआमा

- सुदिप रेग्मी
दुई दशकलाई नियाल्दा नेपाली समाजमा धेरै परिवर्तन आए ।विश्वव्यापीकरणको प्रभाव र बढ्दो आधुनिकिकरणले नेपाली जनजीवन परिवर्तन भयो । खासगरी नेपाली युवाहरूको बढ्दो वैदेशिक यात्राले नेपालीहरूको जनजीवन परिवर्तन गर्न उल्लेख्य भूमिका निर्वाह गर्‍यो । स्वदेशमै रहेका युवाहरू शहर केन्द्रित भए ।

सी चिनफिङ भन्छन् -हिमालय वारिपारिको मैत्रीलाई नयाँ उचाइमा पुर्याऔँ

सी चिनफिङ
राष्ट्रपति श्रीमती विद्यादेवी भण्डारीको निमन्त्रणामा म छिटै चीनको मैत्रीपूर्ण छिमेकी देश नेपालको राजकीय भ्रमण गर्दैछु । मैले नेपालको भ्रमण गर्न लागेको यो पहिलोपटक हो, तथापि मलाई नेपाल अपरिचित भने लाग्दैन । नेपालमा शानदार पहाड र नदीहरू छन्, विशिष्ट संस्कृति पनि छ । त्यसैले म नेपालको भ्रमण गर्न धेरै पहिलेदेखि लालायित थिएँ । मैले चीनको भ्रमण गर्नुभएका धेरै नेपाली नेताहरूसँग धेरैपटक भेटवार्ता गरेको छु र उहाँहरूसँग गहिरो मित्रता पनि गाँसेको छु ।

भारतीय फुटबल स्टार सुनील छेत्रीले मेस्सीले भन्दा बढी गोल यसरी गरे

क्रिस्टियानो रोनाल्डो र लियोनेल मेस्सी सर्वकालीन फुटबल खेलाडीहरूमध्ये सर्वोकृष्ट हुन्। यी दुवै खेलाडी क्लब वा देशका लागि खेल्दा गोल गर्न सिपालु छन्। तर यी दुवै महान् खेलाडीले अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा गरेका गोल सङ्ख्याको सूचीको बीचमा अर्का खेलाडी छन् भन्दा धेरैलाई आश्चर्य लाग्न सक्छ। मेस्सीले भन्दा धेरै गोल गरेका खेलाडी भारतीय राष्ट्रिय टोलीका कप्तान सुनील छेत्री हुन् भन्दा अझ धेरै आश्चर्य लाग्न सक्छ। आइतवार राति थाईल्याण्डविरुद्धको एशियाली कप २०१९ अन्तर्गतको 
Top