syangyong
cg

विशाल टुँडिखेल कसरी भयो सानो ? ‘ट्वाइलेट’देखि ‘टु लेट’सम्मको इतिहास


Wednesday, 11 Oct, 2017 11:40 AM
टुँडिखेल आँफैमा ऐतिहासिक छ । यही टुँडिखेलको इतिहास निक्कै रोमान्चक भेटिन्छ । लिच्छवी कालमा प्रतिङ्गीरा देवी र बज्र भैरवले बज्रतण्डी नामकी देवीलाई दाइजो दिएकाले यसलाई तुण्डी क्षेत्र भनिन्थ्यो । यही तुण्डी शब्दबाट यो क्षेत्रको नाम टुँडिखेल रहन गएको इतिहास भेटिन्छ । ६७८ सालतिरको कुरा, अंशुवर्मा राजा हुँदा अहिलेको टुंडिखेल क्षेत्रमा विभुवर्मा भन्ने भारदारले धारा बनाएका थिए । ०४१ बैशाखमा भोटाहिटीबाट रत्नपार्क जाने बाटोमा सुरुङ खन्दा धारो भेटिएको र धाराबाट पानीसमेत आइरहेको थियो भन्छन्, इतिहासविद् दिनेशराज पन्त । श्री ३ रणोद्वीपको पाला (१९३३–४२) मा टुँडिखेल बढाउँदा धारा पुरिएको थियो । टुँडिखेल बढाउँदा इन्जिनियरको काम गणितिज्ञ गोपाल पाँडेले गरेका थिए ।

काठमाडौंको मध्य भागमा अवस्थित विशाल यो खुल्ला मैदानमा विशेष पर्वहरुमा जात्रा गरिने गरेको सबैलाई थाहै छ । तर, यसको इतिहास कोट्याउँदै जाँदा मध्यकालदेखिकै भेटिन्छ । टुँडिखेल मध्यकालमा कान्तिपुरी नगरीको सिमानाभन्दा बाहिर थियो । अहिलेको काठमाडौं चक्रपथ बाहिरको भागजस्तो थियो त्यतिखेरको कान्तिपुरी नगरीका लागि टुँडिखेल । त्यतिखेर यो खुला मैदान ट्वाइलेटको रुपमा प्रयोग भएको इतिहास भेटिन्छ । इतिहासविद् त्रीरत्न मानन्धर भन्छन्– पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं विजय गरेपछि सैनिकहरुको परेड खेल्ने आधिकारिक मैदान बनाइएको टुँडिखेल त्यसअघि स्थानीयको शौच जाने ठाउँ थियो ।’

पृथ्वीनारायण शाहको पालापछि टुँडिखेल सैनिक प्रयोजनकै लागि प्रयोग भएको देखिन्छ । १८९६ मा राजेन्द्रबिक्रम साहको पालामा भिमसेन थापा थुनिएका थिए । त्यतिखेर पुर्पक्षका लागि हनुमानढोका लैजाने क्रममा थापाले सैनिकलाई भनेका थिए रे, टुँडिखेलको बाटो लैजानु । इतिहासविद् पन्त भन्छन्– टुँडिखेलमा पुगिसकेपछि विगतमा आफ्नो नेतृत्वमा रहेका सेनाले आफूप्रति सहानुभुति देखाउलान् र आफूलाई समर्थन गर्लान् भन्ने सोचाईं थापाको देखिन्थ्यो । त्यसो त १९४२ मा रणोद्वीप सिंहलाई गोली ठोकेर मारेपछि जंगबहादुरतिर दोष देखाउँदै श्री ३ वीर शम्शेरले सैनिक भएको टुंडिखेलमा गएर श्रीपेच लगाएको इतिहास छ । यस्तै यस्तै घटनाले देखाउँछ, पृथ्वीनारायण शाहको पालापछि टुँडिलेल सैनिक मैदानको रुपमा प्रयोग भएको । 

त्यतिखेर टुँडिखेलको आकार ठूलो थियो । त्रिपुरेश्वरको दशरथ रंगशाला रहेको भागदेखि रानीपोखरीसम्मको क्षेत्र सबै टुँडिखेलमा पथ्र्यो । तर, समयसँगै टुँडिखेलको आकार र अस्तित्व बदलिँदै आएको छ । त्रिपुरेश्वर क्षेत्रमा रंगशाला पछाडि ‘आर्मी अफिसर्स क्लब’ रहन गयो, तर टुँडिखेलको खास क्षेत्रबाट अलग्गै रहेर । रत्नपार्क र खुल्लामञ्च रहेको क्षेत्र पनि टुँडिखेलको हैसियतबाट अलग्गिए । अलग्एिको क्षेत्र ‘टु लेट’ अर्थात् भाडाको रुपमा समेत प्रयोग भए । आर्मी अफिसर्स क्लब त अहिले पनि बिभिन्न प्रयोजनका लागि भाडामा दिने गरिएकै छ । 

गणतन्त्र प्राप्तिपछि टुँडिखेलको अस्तित्व अझै बदलियो । खुम्चिँदै आएको सैनिक मञ्च ०६३ पछि झनै खुम्चिन पुग्यो । सेनाले प्रयोग गर्दै आएको टुँडिखेलको भागमा बिभिन्न जातजाति, धर्म र संस्कृतिका कार्यक्रमहरु हुन थाले, भैरहेका छन् । टुँडिखेल अहिले सामान्य नागरिक प्रवेश गरी खेल्ने र रमाइलो गर्ने मैदानमा बदलिएको छ । सैनिक मञ्च तर्फको केही भाग तारले घेरेर सेनाले प्रयोग गरेको छ भने धेरै भाग अहिले सर्वसाधारणका लागि खुला भएको छ । त्यसमा पनि खुल्ला मञ्चका लागि रहेका भाग फेरि भाग लगाएर आधा जग्गा बसपार्कको रुपमा प्रयोग गरिएको छ । 


Ruslan

MEGA COLLEGE

ime

bussewa

राजनीति

​धार्मिक सहिष्णुतामा नेपाल संसारकै नमूना :तिमिल्सिना

२८ असोज, बागलुङ । राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष गणेश तिमिल्सिनाले धार्मिक सहिष्णुतामा नेपाल संसारकै नमूना देश भएको बताएका छन् । महान् पर्व बडादशैँको अवसरमा बागलुङ नगरपालिकाले आज आयोजना गरेको शुभकामना आदानप्रदान तथा चियापान कार्यक्रममा बोल्दै अध्यक्ष तिमिल्सिनाले नेपालमा अनेक धर्म मान्ने सम्प्रदाय भए पनि धार्मिक सद्भाव रहेको बताए। उनले नेपाल प्राकृतिक तथा धार्मिक हिसाबले धनी हुदाँहुदै पनि उचित व्यवस्थापनको अभावमा

​प्रदेशलाई भ्रष्टाचारमुक्त सुशासनयुक्त बनाउछौँ – मुख्यमन्त्री राई

२६ असोज, विराटनगर । प्रदेश नं १ का मुख्यमन्त्री शेरधन राईले प्रदेश सरकारले भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा यसवर्ष रु छ अर्ब खर्च गर्ने बताएका छन् । प्रदेशको यातायात पूर्वाधार विकास मन्त्रालयअन्तर्गत यातायात पूर्वाधार विकास निर्देशनालय कार्यालयको सुनसरीको इटहरी–४ हलगाँडामा नव स्थापित कार्यालयको आज उद्घाटन गर्दै उनले सो कुरा बताएका हुन्। मुख्यमन्त्री राईले प्रदेश सरकारले आफ्नो बजेटको ४० प्रतिशत रकम प्रदेशको पूर्वाधार निर्माणमा खर्च 

​हाम्रो कर्णाली हामी बनाउँछौ : इन्चार्ज शर्मा

२६ असोज, सुर्खेत । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)का कर्णाली प्रदेश इन्चार्ज जनार्दन शर्माले कर्णाली प्रदेशको विकासका लागि डटेर लाग्ने बताएका छन् । प्रदेश सरकार र विज्ञ समूहबीचको चौथो बैठकका लागि सुर्खेत आएका इन्चार्ज शर्माले विजयादशमीको अवसरमा प्रदेश राजधानी सुर्खेत, वीरेन्द्रनगरमा आयोजित शुभकामना आदानप्रदान कार्यक्रममा क्षमता र अधिकार प्रयोग गरेर उत्कृष्ट कर्णाली प्रदेश बनाउने बताए। “हाम्रो कर्णाली हामी आफैँ 

अन्तर्राष्ट्रिय

भुटानको अन्तिम चरणको निर्वाचनका लागि आज मतदान हुँदै

थिम्पु । भुटानको अन्तिम चरणको निर्वाचनका लागि आज मतदान हुँदैछ।  भदौ अन्तिम साता भएको पहिलो चरण चुनावमा पहिलो र दोस्रो भएका दुई दलबीच यो निर्णायक प्रतिस्पर्धा हुन गइरहेको हो ।यो निर्वाचनमा विजयी हुने दलले हिमाली अधिराज्य भुटानमा पाँच वर्षका लागि सरकार निर्माण गर्नेछ ।  

निजी विमान दुर्घटना हुँदा एक बालकसहित तीन जनाको मृत्यु

जर्मनी । जर्मनीमा एउटा सानो निजी विमान दुर्घटना हुँदा एक बालकसहित तीन जनाको मृत्यु भएको छ । एउटा इन्जिन मात्र भएको विमान हेसे प्रान्तको वासार्कुपे हिमाल नजिकैको फुल्दा शहरमा दुर्घटना भएको हो । मानिसको भीडभाड भएको ठाउँमा खसेको विमान दुर्घटनामा अन्य पाँच जना घाइते भएका छन् । घाइते हुनेमा चार जना यात्रु र एक पैदल यात्री रहेका छन्

फिलिपिन्सको माओवादी युद्ध : लड्दालड्दै ५० वर्ष

फिलिपिन्समा करीब ४५ हजारको ज्यान लिइसकेको माओवादी विद्रोहले ५० वर्षमा पनि गन्तव्य पहिल्याउन सकेको छैन । अमेरिकाको अन्तरिक्ष कार्यक्रम (नासा) को मानव सहितको यान चन्द्रमामा अवतरण गरेर फर्केको ५० वर्ष पूरा हुँदैछ । चन्द्रमाको सतहमा नील आर्मस्ट्रङले पहिलो मानव पाइला राख्नुभन्दा केही महीना अघि दक्षिण पूर्वी एशियाली मुलुक फिलिपिन्समा माओवादीहरूले सशस्त्र संघर्षबाट सत्ता प्राप्त गर्न ‘जनयुद्ध’ शुरू गरेका थिए । धनी र गरीबबीच अचाक्ली ठूलो खाडल रहेको टापुहरूको यो मुलुकमा निरन्तर युद्ध लडिरहेका माओवादीहरूले ५० वर्षमा न सत्ता–प्राप्तिको लक्ष्य पूरा गर्न

विचार / ब्लग

​लोकतन्त्रका खम्बामा खटपट

स्वतन्त्र राज्य व्यवस्थामा कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिकाबीचको त्रिकोणात्मक सम्बन्ध घनिष्ट हुनुपर्छ । संसदीय सुनुवाइ समितिले गत शुक्रबार प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश दीपकराज जोशीलाई प्रधानन्यायाधीश बन्ने बैधानिक बाटो रोकिदियो । यो निर्णयसँगै रामशाहपथस्थित सर्वोच्च अदालतको परिसरमात्र होइन, पुरै राष्ट्रिय राजनीति नै तरंगित बन्यो । हिजो अपरान्नहदेखि नै सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल मिडियामा यसको पक्ष÷विपक्षमा विभिन्न मत–अभिमत प्रकट भएका छन् 

अनशनको शक्ति जुटाउने सन्त चिकित्सक

► अतृप्त
प्राध्यापक डाक्टर गोबिन्द के.सी. को पन्ध्रौँ अनशन शृंखला भर्खरै अन्त्य भएको छ । जोरजुलूम गर्दा पनि पार नलागेपछि देशकै कार्यकारी प्रमुखको प्रत्यक्ष निगरानीमा पछिल्लो अनशन शृंखला सताइसौं दिनमा आएर टुङ्गोमा पुग्यो । बितेका ६ बर्षमा सन्त चिकित्सकका अनशन शृंखलाले राजधानी काठमाडौंदेखि मोफसलमा अवस्थित जुम्लासम्मको अविस्मरणीय यात्रा तय गरेका छन् । डा. के.सी. को निराहार यात्रा भोग्नेलाईभन्दा देख्नेलाई पट्यारलाग्दो प्रतित हुन्छ । 

लालबाबु पण्डितको ‘सेलिब्रेटी’ मोह, आफ्नै कर्मचारीलाई पागल भन्न मिल्छ ?

कर्मचारी समायोजन अन्र्तगतको स्वेच्छिक अवकाशको विषयलाई लिएर यतिबेला प्रधानमन्त्री, मन्त्री र कर्मचारीबीच जुहारी चलिरहेको छ । अवकाशको विषयलाई लिएर दुवै पक्ष एकअर्काप्रति तिखो टिप्पणीमा उत्रिएका छन् । उनीहरुबीचको आरोप–प्रत्यारोपलाई सुन्दा दुवै पक्ष एकअर्काप्रति पूर्णरुपमा सशंकित् र अविश्वस्त देखिएका छन् ।
Top