siddhartha

विशाल टुँडिखेल कसरी भयो सानो ? ‘ट्वाइलेट’देखि ‘टु लेट’सम्मको इतिहास


Wednesday, 11 Oct, 2017 11:40 AM
टुँडिखेल आँफैमा ऐतिहासिक छ । यही टुँडिखेलको इतिहास निक्कै रोमान्चक भेटिन्छ । लिच्छवी कालमा प्रतिङ्गीरा देवी र बज्र भैरवले बज्रतण्डी नामकी देवीलाई दाइजो दिएकाले यसलाई तुण्डी क्षेत्र भनिन्थ्यो । यही तुण्डी शब्दबाट यो क्षेत्रको नाम टुँडिखेल रहन गएको इतिहास भेटिन्छ । ६७८ सालतिरको कुरा, अंशुवर्मा राजा हुँदा अहिलेको टुंडिखेल क्षेत्रमा विभुवर्मा भन्ने भारदारले धारा बनाएका थिए । ०४१ बैशाखमा भोटाहिटीबाट रत्नपार्क जाने बाटोमा सुरुङ खन्दा धारो भेटिएको र धाराबाट पानीसमेत आइरहेको थियो भन्छन्, इतिहासविद् दिनेशराज पन्त । श्री ३ रणोद्वीपको पाला (१९३३–४२) मा टुँडिखेल बढाउँदा धारा पुरिएको थियो । टुँडिखेल बढाउँदा इन्जिनियरको काम गणितिज्ञ गोपाल पाँडेले गरेका थिए ।

काठमाडौंको मध्य भागमा अवस्थित विशाल यो खुल्ला मैदानमा विशेष पर्वहरुमा जात्रा गरिने गरेको सबैलाई थाहै छ । तर, यसको इतिहास कोट्याउँदै जाँदा मध्यकालदेखिकै भेटिन्छ । टुँडिखेल मध्यकालमा कान्तिपुरी नगरीको सिमानाभन्दा बाहिर थियो । अहिलेको काठमाडौं चक्रपथ बाहिरको भागजस्तो थियो त्यतिखेरको कान्तिपुरी नगरीका लागि टुँडिखेल । त्यतिखेर यो खुला मैदान ट्वाइलेटको रुपमा प्रयोग भएको इतिहास भेटिन्छ । इतिहासविद् त्रीरत्न मानन्धर भन्छन्– पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं विजय गरेपछि सैनिकहरुको परेड खेल्ने आधिकारिक मैदान बनाइएको टुँडिखेल त्यसअघि स्थानीयको शौच जाने ठाउँ थियो ।’

पृथ्वीनारायण शाहको पालापछि टुँडिखेल सैनिक प्रयोजनकै लागि प्रयोग भएको देखिन्छ । १८९६ मा राजेन्द्रबिक्रम साहको पालामा भिमसेन थापा थुनिएका थिए । त्यतिखेर पुर्पक्षका लागि हनुमानढोका लैजाने क्रममा थापाले सैनिकलाई भनेका थिए रे, टुँडिखेलको बाटो लैजानु । इतिहासविद् पन्त भन्छन्– टुँडिखेलमा पुगिसकेपछि विगतमा आफ्नो नेतृत्वमा रहेका सेनाले आफूप्रति सहानुभुति देखाउलान् र आफूलाई समर्थन गर्लान् भन्ने सोचाईं थापाको देखिन्थ्यो । त्यसो त १९४२ मा रणोद्वीप सिंहलाई गोली ठोकेर मारेपछि जंगबहादुरतिर दोष देखाउँदै श्री ३ वीर शम्शेरले सैनिक भएको टुंडिखेलमा गएर श्रीपेच लगाएको इतिहास छ । यस्तै यस्तै घटनाले देखाउँछ, पृथ्वीनारायण शाहको पालापछि टुँडिलेल सैनिक मैदानको रुपमा प्रयोग भएको । 

त्यतिखेर टुँडिखेलको आकार ठूलो थियो । त्रिपुरेश्वरको दशरथ रंगशाला रहेको भागदेखि रानीपोखरीसम्मको क्षेत्र सबै टुँडिखेलमा पथ्र्यो । तर, समयसँगै टुँडिखेलको आकार र अस्तित्व बदलिँदै आएको छ । त्रिपुरेश्वर क्षेत्रमा रंगशाला पछाडि ‘आर्मी अफिसर्स क्लब’ रहन गयो, तर टुँडिखेलको खास क्षेत्रबाट अलग्गै रहेर । रत्नपार्क र खुल्लामञ्च रहेको क्षेत्र पनि टुँडिखेलको हैसियतबाट अलग्गिए । अलग्एिको क्षेत्र ‘टु लेट’ अर्थात् भाडाको रुपमा समेत प्रयोग भए । आर्मी अफिसर्स क्लब त अहिले पनि बिभिन्न प्रयोजनका लागि भाडामा दिने गरिएकै छ । 

गणतन्त्र प्राप्तिपछि टुँडिखेलको अस्तित्व अझै बदलियो । खुम्चिँदै आएको सैनिक मञ्च ०६३ पछि झनै खुम्चिन पुग्यो । सेनाले प्रयोग गर्दै आएको टुँडिखेलको भागमा बिभिन्न जातजाति, धर्म र संस्कृतिका कार्यक्रमहरु हुन थाले, भैरहेका छन् । टुँडिखेल अहिले सामान्य नागरिक प्रवेश गरी खेल्ने र रमाइलो गर्ने मैदानमा बदलिएको छ । सैनिक मञ्च तर्फको केही भाग तारले घेरेर सेनाले प्रयोग गरेको छ भने धेरै भाग अहिले सर्वसाधारणका लागि खुला भएको छ । त्यसमा पनि खुल्ला मञ्चका लागि रहेका भाग फेरि भाग लगाएर आधा जग्गा बसपार्कको रुपमा प्रयोग गरिएको छ । 


Ruslan

jagadamba srawan 18

paicho

bussewa

राजनीति

चुनावको मुखैमा एमाले अध्यक्ष केपी ओलीले किन लेखे यस्तो पत्र ?

 उनले लेखेका छन्, ‘अन्त्यमा यहाँहरू सबैलाई पुनः भन्न चाहन्छु, राजनीतिक स्थिरता र मुलुकको समृद्धिको पक्षमा मतदान गर्नुहोस् र समृद्धिको महायात्रामा सहभागी बन्नुहोस् । यति भन्दै आजका लागि यहीँ कलम बन्द गर्दछु । बाँकी कुरा भेटमै गरौँला । धन्यवाद । उही तपाईंको केपी शर्मा ओली ।’

आज धनगढीको चुनावी सभालाई ओली र प्रचण्डले संवोधन गर्ने

८ मंसिर,कैलाली । संयुक्त चुनावी सभालाई संवोधन गर्न एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड धनगढी पुगेका छन् ।आज  आज मध्यान्न १२ बजे धनगढी स्थित कर्भड हलमा हुने चुनावी सभालार्इ ओली र प्रचण्डले संवोधन गर्नेछन् । 

प्रधानमन्त्रीले जब यसरी व्यंग गरे

८ मंसिर,काठमाडौँ। नेपाली काँग्रेसका सभापति एवं प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले कर्णालीलगायत विकट र दुर्गम क्षेत्रको विकासलाई अब कसैले रोक्न नसक्ने बताउनुभएको छ ।  बिहीबार कालीकोट, रोल्पा, रुकुम लगायतका जिल्लामा सुरक्षा अवस्था

अन्तर्राष्ट्रिय

जिम्बावेका पूर्वउपराष्ट्रपति एमर्सन मनाङ्गाग्वा नयाँ राष्ट्रपति

७ मंसिर । जिम्बावेका पूर्वउपराष्ट्रपति एमर्सन मनाङ्गाग्वा नयाँ राष्ट्रपति बन्ने निश्चित भएको छ । जिम्बाबेका सभामुखले शुक्रवार एमर्सनलाई नयाँ राष्ट्रपतिको रुपमा सपथ दिलाइने बताएका छन् । सत्तारुढ जानु पीएफ पार्टीले मनाङ्गाग्वा अर्को वर्षको सेप्टेम्बरमा हुने चुनावसम्मका लागि राष्ट्रपतिको बाँकी कार्यकाल सम्हाल्ने जनाएको छ ।

जिम्बाबेका राष्ट्रपति मुगाबेले दिए राजीनामा

६ मंसिर ।  जिम्बाबेका राष्ट्रपति रोबर्ट मुगावेले राजीनामा दिएका छन् । ३७ वर्षदेखि सत्तामा रहेका मुगावेले मंगलबार राजीनामा दिएका हुन । उनको राजीनामासँगै देशका सडक तथा संसदमा खुशीयाली मनाइएको बिबिसीले जनाएको छ । मुगावेको राजीनामा सम्बन्धी पत्र संसदमा सभामुखले पढेर 

​जर्मनीको राजनीतिक संकट : गठबन्धन सरकार बनाउने वार्ता भङ्ग

५ मंसिर, काठमाडौं । जर्मन चान्सलर एंगेला मर्केलले अल्पसंख्यकको सरकार गठन गर्नुभन्दा आफूले ताजा चुनावको विकल्प रोज्ने बताएकी छन् । गठबन्धन सरकार बनाउने वार्ता भङ्ग भएपछि जर्मन राजनीतिक संकटमा फसेको छ । चान्सलर मर्केलले वार्ताहरु विफल भए पनि आफूले पदबाट राजीनामा दिनुपर्ने कुनै कारण नदेखेको बताइन् ।

विचार / ब्लग

​लोग्ने मान्छे भएर रुनु हुँदैन ?

आइतबार प्रचण्डको मनमा पनि पक्कै पीडा उर्लिएको थियो, धर्ती छाडेर गएको छोरोको शवलाई अंगालो हालेर ग्वाँ–ग्वाँ रोऊँ । तर, उनी सम्हालिए । 

विप्लवको अराजनीतिक हर्कत, हिम्मत भए घोषणा गरेर युद्धमा जाउ, कायरता देखाएर आतंकित नपार

विष्णु पोखरेल
पछिल्लो समय निर्वाचनको माहोल नजिकिँदै जाँदा उमेद्वारहरूमाथि एकपछि अर्को गर्दै आक्रमण भइरहेका छन् । दैनिक तीनचारवटासम्म माइन विस्फोट भइरहेका छन् । हालसम्म कसैको मृत्यु भइनसकेको भएपनि आक्रमणको शैली कसैलाई तर्साउने हैन, घात लगाएर मार्ने उद्देश्यले नै आक्रमण गर्न खोजिएको देखिएको छ । पश्चिम रुकुममा माओवादी केन्द्रका उमेद्वार जनार्दन शर्मामाथि गरिएको बम आक्रमणबाट सुरु भएको यो सिलसिला रोल्पामा बर्षमान पुन,

‘जन्मभूमी’मा देउवाका पाँच गल्तीहरु : महाकाली सन्धिदेखि बस्ती विस्थापितसम्म !

प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा नेपाली कांग्रेसका सभापति हुन । २०४८ सालदेखि हालसम्म उनले सुदुरपश्चिमबाट मात्रै चुनाव लडे । उनी कहिल्यै पराजित भएनन् । घाम पनि अस्तान मात्रै पश्चिम आउछ भन्ने नेपाली समाजका लागि डडेल्धुराजस्तो विकट पहाडी जिल्लाको व्याक्ति पटक–पटक प्रधानमन्त्री बन्नु सुदुरवासीका लागि गौरवकै विषय हो । 
Top