syangyong

विशाल टुँडिखेल कसरी भयो सानो ? ‘ट्वाइलेट’देखि ‘टु लेट’सम्मको इतिहास


Wednesday, 11 Oct, 2017 11:40 AM
टुँडिखेल आँफैमा ऐतिहासिक छ । यही टुँडिखेलको इतिहास निक्कै रोमान्चक भेटिन्छ । लिच्छवी कालमा प्रतिङ्गीरा देवी र बज्र भैरवले बज्रतण्डी नामकी देवीलाई दाइजो दिएकाले यसलाई तुण्डी क्षेत्र भनिन्थ्यो । यही तुण्डी शब्दबाट यो क्षेत्रको नाम टुँडिखेल रहन गएको इतिहास भेटिन्छ । ६७८ सालतिरको कुरा, अंशुवर्मा राजा हुँदा अहिलेको टुंडिखेल क्षेत्रमा विभुवर्मा भन्ने भारदारले धारा बनाएका थिए । ०४१ बैशाखमा भोटाहिटीबाट रत्नपार्क जाने बाटोमा सुरुङ खन्दा धारो भेटिएको र धाराबाट पानीसमेत आइरहेको थियो भन्छन्, इतिहासविद् दिनेशराज पन्त । श्री ३ रणोद्वीपको पाला (१९३३–४२) मा टुँडिखेल बढाउँदा धारा पुरिएको थियो । टुँडिखेल बढाउँदा इन्जिनियरको काम गणितिज्ञ गोपाल पाँडेले गरेका थिए ।

काठमाडौंको मध्य भागमा अवस्थित विशाल यो खुल्ला मैदानमा विशेष पर्वहरुमा जात्रा गरिने गरेको सबैलाई थाहै छ । तर, यसको इतिहास कोट्याउँदै जाँदा मध्यकालदेखिकै भेटिन्छ । टुँडिखेल मध्यकालमा कान्तिपुरी नगरीको सिमानाभन्दा बाहिर थियो । अहिलेको काठमाडौं चक्रपथ बाहिरको भागजस्तो थियो त्यतिखेरको कान्तिपुरी नगरीका लागि टुँडिखेल । त्यतिखेर यो खुला मैदान ट्वाइलेटको रुपमा प्रयोग भएको इतिहास भेटिन्छ । इतिहासविद् त्रीरत्न मानन्धर भन्छन्– पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं विजय गरेपछि सैनिकहरुको परेड खेल्ने आधिकारिक मैदान बनाइएको टुँडिखेल त्यसअघि स्थानीयको शौच जाने ठाउँ थियो ।’

पृथ्वीनारायण शाहको पालापछि टुँडिखेल सैनिक प्रयोजनकै लागि प्रयोग भएको देखिन्छ । १८९६ मा राजेन्द्रबिक्रम साहको पालामा भिमसेन थापा थुनिएका थिए । त्यतिखेर पुर्पक्षका लागि हनुमानढोका लैजाने क्रममा थापाले सैनिकलाई भनेका थिए रे, टुँडिखेलको बाटो लैजानु । इतिहासविद् पन्त भन्छन्– टुँडिखेलमा पुगिसकेपछि विगतमा आफ्नो नेतृत्वमा रहेका सेनाले आफूप्रति सहानुभुति देखाउलान् र आफूलाई समर्थन गर्लान् भन्ने सोचाईं थापाको देखिन्थ्यो । त्यसो त १९४२ मा रणोद्वीप सिंहलाई गोली ठोकेर मारेपछि जंगबहादुरतिर दोष देखाउँदै श्री ३ वीर शम्शेरले सैनिक भएको टुंडिखेलमा गएर श्रीपेच लगाएको इतिहास छ । यस्तै यस्तै घटनाले देखाउँछ, पृथ्वीनारायण शाहको पालापछि टुँडिलेल सैनिक मैदानको रुपमा प्रयोग भएको । 

त्यतिखेर टुँडिखेलको आकार ठूलो थियो । त्रिपुरेश्वरको दशरथ रंगशाला रहेको भागदेखि रानीपोखरीसम्मको क्षेत्र सबै टुँडिखेलमा पथ्र्यो । तर, समयसँगै टुँडिखेलको आकार र अस्तित्व बदलिँदै आएको छ । त्रिपुरेश्वर क्षेत्रमा रंगशाला पछाडि ‘आर्मी अफिसर्स क्लब’ रहन गयो, तर टुँडिखेलको खास क्षेत्रबाट अलग्गै रहेर । रत्नपार्क र खुल्लामञ्च रहेको क्षेत्र पनि टुँडिखेलको हैसियतबाट अलग्गिए । अलग्एिको क्षेत्र ‘टु लेट’ अर्थात् भाडाको रुपमा समेत प्रयोग भए । आर्मी अफिसर्स क्लब त अहिले पनि बिभिन्न प्रयोजनका लागि भाडामा दिने गरिएकै छ । 

गणतन्त्र प्राप्तिपछि टुँडिखेलको अस्तित्व अझै बदलियो । खुम्चिँदै आएको सैनिक मञ्च ०६३ पछि झनै खुम्चिन पुग्यो । सेनाले प्रयोग गर्दै आएको टुँडिखेलको भागमा बिभिन्न जातजाति, धर्म र संस्कृतिका कार्यक्रमहरु हुन थाले, भैरहेका छन् । टुँडिखेल अहिले सामान्य नागरिक प्रवेश गरी खेल्ने र रमाइलो गर्ने मैदानमा बदलिएको छ । सैनिक मञ्च तर्फको केही भाग तारले घेरेर सेनाले प्रयोग गरेको छ भने धेरै भाग अहिले सर्वसाधारणका लागि खुला भएको छ । त्यसमा पनि खुल्ला मञ्चका लागि रहेका भाग फेरि भाग लगाएर आधा जग्गा बसपार्कको रुपमा प्रयोग गरिएको छ । 


Ruslan

Grand acadamy

acme college

bussewa

राजनीति

​सुरक्षित मातृत्वसम्बन्धी विधेयक प्रस्ताव स्वीकृत

३० साउन, काठमाडौँ । प्रतिनिधिसभाको आजको बैठकले ‘सुरक्षित मातृत्व तथा प्रजनन स्वास्थ्य अधिकार विधेयक, २०७५ माथि विचार गरियोस् ’ भन्ने प्रस्ताव सर्वसम्मतिले स्वीकृत गरेको छ । बैठकमा उपप्रधानमन्त्री एवं स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्यामन्त्री उपेन्द्र यादवले सो प्रस्ताव प्रस्तुत गरेका थिए । विधेयकको सैद्धान्तिक पक्षमा आफ्ना अभिमत प्रस्तुत गर्दै सांसदले प्रजनन स्वास्थ्यका अधिकार कार्यान्वयन गर्ने संरचना तयार नभएकामा गुनासो गरे। उनप्हरुले एक हजार

​सांसदद्धारा सरकारको ध्यानाकर्षण

३० साउन, काठमाडौँ । प्रतिनिधिसभाको आजको बैठकको शून्य समयमा बोल्ने सांसदहरुले समसामयिक विषयमा सदन र सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका छन् ।नेपाली काँग्रेसका विमला नेपालीले देशभरका दलित दिनप्रतिदिन प्रताडित भएको गुनासो गर्दै त्यस्तो अमानवीय व्यवहार अविलम्ब अन्त्य हुने वातावरण बनाउन सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराएकी छिन् । सोही पार्टीका भरतकुमार शाहले सप्ताह भन्ने पण्डितदेखि सर्वसाधारणसम्मलाई करको मारमा

कर्णालीको प्राथमिकतामा जोड दिन आग्रह

२९ साउन सुर्खेत । कर्णाली प्रदेशका सामाजिक विकासमन्त्री दल रावलले गैरसरकारी संस्थालाई कर्णालीको आवश्यकता र प्राथमिकताका आधारमा काम गर्न आग्रह गरेका छन् । । आज सुर्खेतको वीरेन्द्रनगरमा अनौपचारिक क्षेत्र सेवा केन्द्र ९इन्सेक० कर्णाली प्रदेशको कार्यालय उद्घाटन कार्यक्रममा मन्त्री रावलले कर्णाली प्रदेशमा काम गर्ने गैससलाई कर्णालीको आवश्यकता र प्राथमिकताका आधारमा काम गर्न आग्रह गरेका हुन् । कार्यालय उद्घाटन कार्यक्रममा

अन्तर्राष्ट्रिय

‘बोल्ड डिसिजन’ गर्दै मलेसियाका प्रधानमन्त्री महाथिर : चीनको अर्बौँ डलर सहयोग नलिने !

२८ साउन, काठमाडौं । मलेसियाका प्रधानमन्त्री महाथिर मोहमदले चिनियाँको सहयोगमा अघि बढाउन लागिएको अर्बौं डलरको पूर्वाधार परियोजना रद्द गर्ने तयारीमा रहेको जानकारी दिए।अघिल्लो सरकारले गरेको सम्झौता रद्द गरी मुलुकलाई ऋणको बोझबाट मुक्त राख्ने प्रयासमा महाथिर छन्।

​पूर्व मुख्यमन्त्री करुणानिधिको अन्त्येष्ठिका विषयमा विवाद

नयाँ दिल्ली । भारतको तमिलनाडु राज्यका पूर्व मुख्यमन्त्री तथा डीएमके पार्टीका अध्यक्ष एम करुणानिधिको अन्त्येष्ठिका विषयमा विवाद भएको छ । चेन्नइस्थित कावेरी अस्पतालमा उपचाररत करुणानिधिको ९४ वर्षको उमेरमा हिजो निधन भएको हो । 

​इरानमाथि नयाँ प्रतिवन्ध लगाउँदै अमेरिका, मनोवैनिक युद्ध भएको इरानको प्रतिक्रिया

२२ साउन, न्युयोर्क । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानसँग सन् २०१५ मा भएको परमाणु सम्झौताबाट हटेपछि नयाँ प्रतिबन्धको घोषणा गर्न लागेका छन् ।यो प्रतिबन्ध केही घण्टापछि लागु हुने जनाइएको छ । नयाँ प्रतिबन्ध अटोमोबाइल क्षेत्रसँगै इरानको सुन र बहुमुल्य धातुको व्यापारमा सम्बन्धित छ ।आर्थिक दबाबका कारण इरान नयाँ सम्झौताका लागि तयार हुने र आणविक गतिविधि रोक्ने ट्रम्पको विश्वास छ ।अमेरिकी राष्ट्रपतिले प्रतिबन्ध 

विचार / ब्लग

​लोकतन्त्रका खम्बामा खटपट

स्वतन्त्र राज्य व्यवस्थामा कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिकाबीचको त्रिकोणात्मक सम्बन्ध घनिष्ट हुनुपर्छ । संसदीय सुनुवाइ समितिले गत शुक्रबार प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश दीपकराज जोशीलाई प्रधानन्यायाधीश बन्ने बैधानिक बाटो रोकिदियो । यो निर्णयसँगै रामशाहपथस्थित सर्वोच्च अदालतको परिसरमात्र होइन, पुरै राष्ट्रिय राजनीति नै तरंगित बन्यो । हिजो अपरान्नहदेखि नै सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल मिडियामा यसको पक्ष÷विपक्षमा विभिन्न मत–अभिमत प्रकट भएका छन् 

अनशनको शक्ति जुटाउने सन्त चिकित्सक

► अतृप्त
प्राध्यापक डाक्टर गोबिन्द के.सी. को पन्ध्रौँ अनशन शृंखला भर्खरै अन्त्य भएको छ । जोरजुलूम गर्दा पनि पार नलागेपछि देशकै कार्यकारी प्रमुखको प्रत्यक्ष निगरानीमा पछिल्लो अनशन शृंखला सताइसौं दिनमा आएर टुङ्गोमा पुग्यो । बितेका ६ बर्षमा सन्त चिकित्सकका अनशन शृंखलाले राजधानी काठमाडौंदेखि मोफसलमा अवस्थित जुम्लासम्मको अविस्मरणीय यात्रा तय गरेका छन् । डा. के.सी. को निराहार यात्रा भोग्नेलाईभन्दा देख्नेलाई पट्यारलाग्दो प्रतित हुन्छ । 

लालबाबु पण्डितको ‘सेलिब्रेटी’ मोह, आफ्नै कर्मचारीलाई पागल भन्न मिल्छ ?

कर्मचारी समायोजन अन्र्तगतको स्वेच्छिक अवकाशको विषयलाई लिएर यतिबेला प्रधानमन्त्री, मन्त्री र कर्मचारीबीच जुहारी चलिरहेको छ । अवकाशको विषयलाई लिएर दुवै पक्ष एकअर्काप्रति तिखो टिप्पणीमा उत्रिएका छन् । उनीहरुबीचको आरोप–प्रत्यारोपलाई सुन्दा दुवै पक्ष एकअर्काप्रति पूर्णरुपमा सशंकित् र अविश्वस्त देखिएका छन् ।
Top