विशाल टुँडिखेल कसरी भयो सानो ? ‘ट्वाइलेट’देखि ‘टु लेट’सम्मको इतिहास


Wednesday, 11 Oct, 2017 11:40 AM
टुँडिखेल आँफैमा ऐतिहासिक छ । यही टुँडिखेलको इतिहास निक्कै रोमान्चक भेटिन्छ । लिच्छवी कालमा प्रतिङ्गीरा देवी र बज्र भैरवले बज्रतण्डी नामकी देवीलाई दाइजो दिएकाले यसलाई तुण्डी क्षेत्र भनिन्थ्यो । यही तुण्डी शब्दबाट यो क्षेत्रको नाम टुँडिखेल रहन गएको इतिहास भेटिन्छ । ६७८ सालतिरको कुरा, अंशुवर्मा राजा हुँदा अहिलेको टुंडिखेल क्षेत्रमा विभुवर्मा भन्ने भारदारले धारा बनाएका थिए । ०४१ बैशाखमा भोटाहिटीबाट रत्नपार्क जाने बाटोमा सुरुङ खन्दा धारो भेटिएको र धाराबाट पानीसमेत आइरहेको थियो भन्छन्, इतिहासविद् दिनेशराज पन्त । श्री ३ रणोद्वीपको पाला (१९३३–४२) मा टुँडिखेल बढाउँदा धारा पुरिएको थियो । टुँडिखेल बढाउँदा इन्जिनियरको काम गणितिज्ञ गोपाल पाँडेले गरेका थिए ।

काठमाडौंको मध्य भागमा अवस्थित विशाल यो खुल्ला मैदानमा विशेष पर्वहरुमा जात्रा गरिने गरेको सबैलाई थाहै छ । तर, यसको इतिहास कोट्याउँदै जाँदा मध्यकालदेखिकै भेटिन्छ । टुँडिखेल मध्यकालमा कान्तिपुरी नगरीको सिमानाभन्दा बाहिर थियो । अहिलेको काठमाडौं चक्रपथ बाहिरको भागजस्तो थियो त्यतिखेरको कान्तिपुरी नगरीका लागि टुँडिखेल । त्यतिखेर यो खुला मैदान ट्वाइलेटको रुपमा प्रयोग भएको इतिहास भेटिन्छ । इतिहासविद् त्रीरत्न मानन्धर भन्छन्– पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं विजय गरेपछि सैनिकहरुको परेड खेल्ने आधिकारिक मैदान बनाइएको टुँडिखेल त्यसअघि स्थानीयको शौच जाने ठाउँ थियो ।’

पृथ्वीनारायण शाहको पालापछि टुँडिखेल सैनिक प्रयोजनकै लागि प्रयोग भएको देखिन्छ । १८९६ मा राजेन्द्रबिक्रम साहको पालामा भिमसेन थापा थुनिएका थिए । त्यतिखेर पुर्पक्षका लागि हनुमानढोका लैजाने क्रममा थापाले सैनिकलाई भनेका थिए रे, टुँडिखेलको बाटो लैजानु । इतिहासविद् पन्त भन्छन्– टुँडिखेलमा पुगिसकेपछि विगतमा आफ्नो नेतृत्वमा रहेका सेनाले आफूप्रति सहानुभुति देखाउलान् र आफूलाई समर्थन गर्लान् भन्ने सोचाईं थापाको देखिन्थ्यो । त्यसो त १९४२ मा रणोद्वीप सिंहलाई गोली ठोकेर मारेपछि जंगबहादुरतिर दोष देखाउँदै श्री ३ वीर शम्शेरले सैनिक भएको टुंडिखेलमा गएर श्रीपेच लगाएको इतिहास छ । यस्तै यस्तै घटनाले देखाउँछ, पृथ्वीनारायण शाहको पालापछि टुँडिलेल सैनिक मैदानको रुपमा प्रयोग भएको । 

त्यतिखेर टुँडिखेलको आकार ठूलो थियो । त्रिपुरेश्वरको दशरथ रंगशाला रहेको भागदेखि रानीपोखरीसम्मको क्षेत्र सबै टुँडिखेलमा पथ्र्यो । तर, समयसँगै टुँडिखेलको आकार र अस्तित्व बदलिँदै आएको छ । त्रिपुरेश्वर क्षेत्रमा रंगशाला पछाडि ‘आर्मी अफिसर्स क्लब’ रहन गयो, तर टुँडिखेलको खास क्षेत्रबाट अलग्गै रहेर । रत्नपार्क र खुल्लामञ्च रहेको क्षेत्र पनि टुँडिखेलको हैसियतबाट अलग्गिए । अलग्एिको क्षेत्र ‘टु लेट’ अर्थात् भाडाको रुपमा समेत प्रयोग भए । आर्मी अफिसर्स क्लब त अहिले पनि बिभिन्न प्रयोजनका लागि भाडामा दिने गरिएकै छ । 

गणतन्त्र प्राप्तिपछि टुँडिखेलको अस्तित्व अझै बदलियो । खुम्चिँदै आएको सैनिक मञ्च ०६३ पछि झनै खुम्चिन पुग्यो । सेनाले प्रयोग गर्दै आएको टुँडिखेलको भागमा बिभिन्न जातजाति, धर्म र संस्कृतिका कार्यक्रमहरु हुन थाले, भैरहेका छन् । टुँडिखेल अहिले सामान्य नागरिक प्रवेश गरी खेल्ने र रमाइलो गर्ने मैदानमा बदलिएको छ । सैनिक मञ्च तर्फको केही भाग तारले घेरेर सेनाले प्रयोग गरेको छ भने धेरै भाग अहिले सर्वसाधारणका लागि खुला भएको छ । त्यसमा पनि खुल्ला मञ्चका लागि रहेका भाग फेरि भाग लगाएर आधा जग्गा बसपार्कको रुपमा प्रयोग गरिएको छ । 


global ime

runner bike

https://www.prabhubank.com/

राजनीति

‘गाई’ छाड्नुपर्दा कमल थापा बिछिप्त, मोहन श्रेष्ठले दुःख मिसाए– रुन मिल्ने भए क्वाँ क्वाँ रुन्थे

६ असोज, काठमाडौं । एकिकरण प्रक्रियामा रहेका राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी तथा राप्रपा संयूक्तले ६ महिनापछि हलोलाई चुनाव चिन्ह बनाउने सहमति जुटाएका छन्। चुनाव चिन्हमा सहमतिमा जुटाएको राप्रपा आजै निर्वाचन आयोगमा दर्ता हुन जाने तयारीमा छ। आयोग जानुअघि दुबै पार्टीको एकिकृत कार्यसम्पादनको वैठक बस्दैछ।

वामदेवविरूद्ध सर्वोच्च अदालतमा रिट, राष्ट्रियसभामा मनोनीत गर्ने निर्णय बदर गर्न माग

५ असोज, काठमाडौँ । 
नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका उपाध्यक्ष बामदेव गौतमलाई राष्ट्रियसभामा मनोनीत गर्ने राष्ट्रपतिको निर्णय बदर गर्न माग गर्दै सर्वोच्च अदालतमा रिट दायर भएको छ । वरिष्ठ अधिवक्ता दिनेश त्रिपाठीले  गौतमलाई राष्ट्रिय सभामा सदस्यका रूपमा काम गर्न रोक्नू भन्ने आदेश माग गर्दै सर्वोच्च अदालतमा रिट दर्ता गरेका हुन् ।  पूर्वअर्थमन्त्री युवराज खतिवडाको राष्ट्रियसभा सदस्यको अवधि सकिएपछि गौतमलाई सरकारले सिफारिस गरेको थियो। 

नेकपा सचिवालय बैठक स्थगित, मन्त्रिमण्डल पुनर्गठनबारे दुई अध्यक्षले थप गृहकार्य गर्ने

५ असोज, काठमाडौं । आज (सोमबार) दिउँसो १ बजे पेरिसडाँडामा बस्ने भनिएको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)को सचिवालय बैठक स्थगित भएको छ । थप गृहकार्य गरेर बस्ने भन्दै अध्यक्षद्वय केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले बैठक स्थगित गरेका हुन् । ​हिजो बसेको सचिवालय बैठकमा मन्त्रिमण्डल पुनर्गठनमा छलफल भएको थियो । 

अन्तर्राष्ट्रिय

हलिउड फिल्मका सिन चोरेर चिनियाँ सेनाले बनायो प्रचार भिडियो

६ असोज, काठमाडौं । चिनियाँ सेनाले हालै एक प्रचार भिडियो तयार गरेको थियो। उक्त भिडियोमा चिनियाँ सेनाको सामथ्र्य प्रदर्शन गर्न खोजिएको छ। तर चिनियाँ सेनाका प्रचार भिडियोमा हलिउड चलचित्रका सिनहरु राखिएको देखिएको छ। बीबीसीका अनुसार हलिउडमा सुपरहिट बनेका चलचित्र ‘ट्रान्सफर्मर्स, द रक’ जस्ता चलचित्रबाट राम्रा सिनहरु काटेर चिनियाँ सेनाले आफ्नो भिडियोमा समावेश गरेका छन्। जसले गर्दा भिडियो झनै आकर्षक देखिएको छ।

अमेरिकामा कोरोनाबाट मृत्यु हुनेको संख्या दुई लाख नाघ्यो, ७० लाख संक्रमित

६ असोज, काठमाडौँ । 
कोरोना भाइरस संक्रमणबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित बनेको अमेरिकामा दुई लाख बढी व्यक्तिको मृत्यु भएको छ । अमेरिकामा हालसम्म २ लाख ४ हजार ५ सय मानिसहरुले कोरोनाका कारण ज्यान गुमाएका छन् ।  अमेरिकामा साढे ७० लाख ४६ हजार २१६ मानिस कोरोना भाइरसबाट संक्रमित बनेका छन् ।

पाकिस्तानी प्रधानमन्त्रीले भने– बलात्कारीलाई सार्वजनिक चोकमा झुन्ड्याएर मार्नुपर्छ

३० भदौ, काठमाडौं । पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री इमरान खानले बलात्कारीलाई सार्वजनिक चोकमा झुन्ड्याएर मार्नुपर्ने बताएका छन् । उनले अल जाजिरासँगको अन्तर्वार्तामा भने, ‘त्यस्ता व्यक्तिलाई सार्वजनिक चोकमा झुन्ड्याउनुपर्छ र यस्तो अपराध गर्ने मानिसलाई के कारबाही हुन्छ भन्ने कुरा सबैलाई सार्वजनिक रूपमा नै देखाउनुपर्छ ।’

विचार / ब्लग

सिडियोहरुले के को आधारमा निषेधाज्ञा जारी सम्बन्धी धारणा दिदै हुनुहुन्छ ?

गगन थापा
काठमाडौं उपत्यकाका प्र.जि.अ. हरूले कसैले दशैंसम्म निषेधाज्ञा जारी राख्नुपर्ने र कसैले नाकामा सेना परिचालन गर्नुपर्ने जस्ता धारणा दिएको कुरा सञ्चार माध्यममा आइरहेको छ । सिडियोहरुले के को आधारमा यो धारणा दिदै हुनुहुन्छ ? सरकारले जिल्ला स्तरमा निषेधाज्ञा जारी गर्ने जिम्मेवारी जिल्ला प्रशासन कार्यलयलाई सुम्पिएकाले  सिडियोहरूले पनि यस विषयको जानकार र निर्णय गर्ने आफूनै हो भन्ने ठानेर धारणा राख्नु भएको होला ।

ब्यक्ति बेपत्ता पार्ने कार्य बिरूद्दको महासंधिको अनुमोदन गरियोस

आज ३० अगष्ट बलपूर्वक बेपत्ता पिडितको अन्तराष्ट्रीय दिवस को अवसरमा दश बर्षे द्वन्दकालमा राज्य र बिद्रोही पक्षबाट बेपत्ता पारिएका तिन हजार एक सय सन्ताउन्न (३१५७) भन्दाबढि ब्यक्तिहरूको स्थिति हालसम्म अज्ञात रहेको स्मरण गराउँदछौं । बिस्तृत शान्ति सम्झौता र नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ मा भएको प्रावधान अनुरुप ६० दिन भित्रमा बेपत्ता पारिएका नागरिकहरुको सत्य तथ्य पत्ता लगाउने र पिडकलाई कानूनी दायरामा ल्याउने प्रतिबद्धता पूरा हुन नसकेको सर्बबिदितै छ ।

कुशे औँशी र यसको महत्त्व

मानव जीवनलाई सरस, सहज,सुदृढ र सबल ढङ्गले अगाडि बढाउनको लागि एउटा कसिलो मूल आधार स्तम्भ वा धुरीखावोको आवश्यकता पर्छ र त्यो हाम्रो धर्म –संस्कृति हो।सबभन्दा पहिला हामी मानव भएपछि मानवीय धर्म पालन गर्नु पर्छ। अनि आफुले  पहिलो पल्ट टेकेको धर्ती र आफुलाई जन्मदिने  बाबुआमाप्रतिको धर्म पालन गर्नुपर्छ। हामीले जहाँ ढुङ्गा ढुङ्गा भगवान्को बाँस देख्छौ त्यहीँ हामीलाई यो बिश्व देखाउने बाबू आमालाई पूजेनौँ भनेत नेपाल आमा प्रतिको अपमान हुनेछ।प्रत्येक क्षेण अनि पल बाबालाई  
Top